Anthropic đã nộp bản đệ trình lên Ủy ban Đặc biệt Liên hợp về Trí tuệ Nhân tạo của Quốc hội Úc, đề xuất chính phủ áp dụng một hình thức "cấp phép có điều kiện" cho việc huấn luyện mô hình AI: các công ty công nghệ có thể dùng nội dung có bản quyền của Úc để huấn luyện mô hình, nhưng nếu chủ sở hữu bản quyền không đồng ý, họ có thể dùng tệp robots.txt để chặn trình thu thập dữ liệu AI — đây chính là cơ chế thường được gọi là "từ chối tham gia" (opt-out).
Theo The Guardian, Anthropic thừa nhận trong bản đệ trình rằng công ty không thể có được một sự miễn trừ bản quyền toàn diện. Chính phủ Úc năm ngoái đã loại trừ rõ ràng ngoại lệ khai thác văn bản và dữ liệu (TDM), tức là sẽ không cho phép các công ty AI dùng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mà không xin phép và không có điều kiện. Đề xuất của Anthropic là một phiên bản hẹp hơn, đồng thời công ty cho biết sẵn sàng hỗ trợ các nhà sáng tạo Úc.
Phản ứng của hai đài truyền hình công
Đài Truyền hình Úc (ABC) và Dịch vụ Phát thanh Đặc biệt (SBS) đều phản đối hướng đi này trong các bản đệ trình riêng của mình.
ABC cho rằng cơ chế hiện tại không công bằng với ngành báo chí và có tác động phản cạnh tranh, đồng thời yêu cầu đưa các công ty AI vào cơ chế "khuyến khích thương lượng tin tức" của Úc. Cơ chế này hiện áp dụng cho Facebook, Google và TikTok, nhằm buộc các nền tảng lớn trả tiền cho các cơ quan báo chí. ABC cũng yêu cầu các công ty AI tuân thủ các quy định về bản quyền, phỉ báng và quyền riêng tư giống như các cơ quan truyền thông.
"This unequal treatment will accelerate the cannibalisation of the Australian news industry."
Sự đối xử bất bình đẳng này sẽ đẩy nhanh quá trình ngành báo chí Úc bị ăn mòn.
Bản đệ trình của SBS nêu đích danh các mô hình lớn như ChatGPT và Claude, cho rằng chúng sử dụng nội dung tin tức mà không xin phép, không ghi nguồn, không trả tiền, đe dọa tính bền vững của ngành và niềm tin của công chúng. Về robots.txt, nhận định của SBS rất thẳng thắn: cơ chế này thường xuyên bị phớt lờ hoặc lách qua, trách nhiệm tránh vi phạm nên thuộc về các công ty AI, chứ không phải để các nhà xuất bản phải tự canh chừng toàn bộ internet mở.
Cơ chế opt-out đã tiến đến đâu ở các nơi khác
Các quy định kiểu opt-out đã có sẵn ở nhiều nơi khác. Điều 4 của Chỉ thị Bản quyền năm 2019 của EU cho phép khai thác văn bản và dữ liệu vì mục đích thương mại, với điều kiện chủ sở hữu quyền chưa bảo lưu quyền theo cách máy có thể đọc được; Đạo luật AI của EU còn yêu cầu các nhà cung cấp mô hình đa dụng phải tuân thủ các tuyên bố bảo lưu kiểu này. Chính phủ Anh đã lấy ý kiến về một đề xuất tương tự vào cuối năm 2024, nhưng vấp phải sự phản đối công khai từ đông đảo nhạc sĩ, nhà văn và nhà xuất bản, đến nay vẫn chưa được thông qua.
Nhật Bản còn đi xa hơn, Điều 30-4 của Luật Bản quyền nước này cho phép một ngoại lệ khá rộng đối với việc sử dụng nhằm mục đích phân tích thông tin. Mỹ thì không có ngoại lệ huấn luyện được luật hóa, tranh chấp chủ yếu được giải quyết tại tòa án theo nguyên tắc sử dụng hợp lý (fair use) từng vụ một. Bản thân Anthropic từng phải trả giá tại Mỹ: năm ngoái công ty đồng ý chi 1,5 tỷ USD để dàn xếp vụ kiện tập thể của các nhà văn, xuất phát từ việc dữ liệu huấn luyện có chứa sách tải từ các trang web lậu.
Nhìn vào bức tranh chung, vị trí hiện tại của Úc khá đặc biệt: ngoại lệ TDM đã bị chính phủ loại trừ, cơ chế opt-out vẫn đang được bàn thảo, còn mô hình "trả tiền trước" mà ABC và SBS mong muốn lại có sẵn khung khuyến khích thương lượng tin tức để áp dụng. Chính phủ vẫn chưa đưa ra thời gian biểu cho việc trong ba hướng đi này, hướng nào sẽ được đưa vào phương án cuối cùng.
Phiên điều trần tuần tới
Ủy ban sẽ tổ chức phiên điều trần tại Sydney vào tuần tới, với sự tham dự của lãnh đạo cả Anthropic lẫn OpenAI. Theo một số nguồn tin khác, CEO OpenAI Sam Altman và CEO Anthropic Dario Amodei sẽ không tham dự một cuộc điều tra khác của Thượng viện. Hiện chưa có thông tin công khai về việc hai công ty sẽ bị hỏi gì tại phiên điều trần ở Sydney, hay liệu họ có nhượng bộ trước yêu cầu trả phí hay không.
Nguồn tham khảo: The Guardian, The Next Web, CocoLoop, bản đệ trình công khai gửi Ủy ban Đặc biệt Liên hợp về Trí tuệ Nhân tạo của Quốc hội Úc; trích dẫn được đối chiếu từ bản đệ trình của ABC và SBS, nội dung điều khoản đối chiếu từ Điều 4 Chỉ thị Bản quyền EU và Điều 30-4 Luật Bản quyền Nhật Bản.