Tổng giám đốc IMF: kinh tế thế giới đang đứng bằng một chân là AI

AI funding illustration: a hand placing a red chip on the tallest stack

Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva hôm thứ Hai trả lời phỏng vấn CNBC bên lề Hội nghị thượng đỉnh ASEAN tại Philippines. Bà nói nền kinh tế toàn cầu hiện nay "đang đứng trên một chân, và chân đó là AI". Theo đánh giá của bà, chỉ cần chân này chao đảo là có thể kéo theo vấn đề ổn định tài chính.

Con số cốt lõi bà đưa ra là nguồn vốn vòng tròn giữa các doanh nghiệp AI đã vượt 1.000 tỷ USD. Vốn vòng tròn là mô hình nhà đầu tư rót tiền vào một công ty AI, rồi số tiền đó quay ngược về chính nhà đầu tư dưới dạng đơn đặt hàng mua sắm và các hình thức tương tự. IMF ước tính khoảng hai phần ba trong số này là vốn vay. Nguyên văn lời bà Georgieva: quy mô này "chưa thực sự quá lớn, nhưng tốc độ tăng rất nhanh".

Nvidia là mắt xích trung tâm của mạng lưới này

Nvidia là một trong những bên tham gia cốt lõi nhất của kiểu giao dịch này: hãng vừa đầu tư vào các công ty mô hình và nhà cung cấp đám mây thế hệ mới ở hạ nguồn, vừa là nhà cung cấp chip lớn nhất của chính những công ty đó. Trong một tháng qua, Nvidia bốc hơi hơn 1.000 tỷ USD vốn hóa. Cựu CEO Jensen Huang từ chức sau khi vướng scandal đời tư, cổ phiếu AI toàn cầu bị bán tháo theo, và thị trường bắt đầu soi lại vai trò của Nvidia trong việc tài trợ hạ tầng AI.

Trong một báo cáo gần đây, nhà phân tích Arcuri của UBS ước tính nếu Nvidia thu hẹp tài trợ bên ngoài, nguồn vốn cung cấp cho toàn chuỗi ngành AI có thể dễ dàng giảm hơn 50 tỷ USD. Đồng thời, lãi suất tăng cũng đang đẩy chi phí vay của doanh nghiệp lên cao.

Tuần này còn có hai sự kiện sẽ thử thách tâm lý nhà đầu tư: Nvidia sắp công bố báo cáo tài chính, và đợt định giá IPO của Anthropic cũng đã cận kề.

Ghép lại những phát biểu của IMF trong năm qua

Thái độ của IMF với AI đã dần dịch về phía thận trọng. Hồi tháng 10 năm nay, quỹ nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 lên 3,1%, một trong những lý do là đầu tư AI đang giữ nhịp tăng trưởng. Chiến tranh Iran gây căng thẳng năng lượng và kéo lùi các động lực khác, khiến các nền kinh tế lớn càng phụ thuộc sâu hơn vào đầu tư AI.

Cũng trong tháng 10, IMF đưa ra một kịch bản xấu nhất trong báo cáo: nếu AI không đạt kỳ vọng thị trường trong ngắn hạn, thị trường chứng khoán Mỹ có thể giảm 20% trong năm 2026, và đến năm 2028 sản lượng toàn cầu sẽ thấp hơn 1,1% so với dự báo cơ sở. Khi đó đây mới chỉ là giả định; một tháng sau, đà sụt giảm vốn hóa của Nvidia đã khiến thị trường chạm đến rìa của kịch bản ấy.

Dữ liệu bên ngoài cũng chồng chất theo cùng một hướng. IMF ước tính khoảng 40% lực lượng lao động toàn cầu sẽ chịu ảnh hưởng của AI; theo thống kê của Capital Economics, tới 80% mức tăng xuất khẩu toàn cầu gần đây tập trung vào các mặt hàng liên quan đến AI. Trước đây chúng tôi từng đưa tin về khảo sát ổn định tài chính của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ: tỷ lệ người được hỏi nhắc đến AI đã tăng từ ba phần mười một năm trước lên 87%, còn lượng nợ phát hành liên quan đến điện toán tiên tiến trong mười tháng đầu năm nay đã đạt 680 tỷ USD. Ba tổ chức dùng cách tính khác nhau, nhưng cùng chỉ về một điểm: đầu tư AI ngày càng dựa vào tiền đi vay.

Bà không dùng chữ "bong bóng"

Cách dùng từ của bà Georgieva lần này khá kiềm chế. Bà gọi các biến động thị trường những tuần gần đây là "điều chỉnh có trật tự", cho rằng khó có khả năng biến thành rủi ro hệ thống tác động đến kinh tế toàn cầu; bà cũng nói sự hưng phấn của nhà đầu tư đã chạy trước năng lực thực tế của công nghệ, và "một số điều chỉnh" là cần thiết. Lời khuyên của bà chỉ có một câu: phải theo dõi sát.

Nhiều thông tin then chốt bà không cung cấp. Mốc 1.000 tỷ USD được tính theo những giao dịch nào, bao gồm những công ty nào, IMF hiện chưa công bố phương pháp; trong phần nợ chiếm hai phần ba, bao nhiêu đáo hạn tập trung trong một đến hai năm tới cũng chưa được phân tách. Với độc giả tại Trung Quốc, nhân vật chính của vốn vòng tròn là các hãng chip và công ty mô hình Mỹ; giữa các công ty AI trong nước có những thỏa thuận đầu tư đổi lấy đơn hàng tương tự hay không và quy mô ra sao thì hiện chưa tổ chức nào thống kê công khai, nên việc đối chiếu trực tiếp rủi ro này vẫn thiếu dữ liệu so sánh.

Nguồn tham khảo: bài phỏng vấn của CNBC, ITHome, Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới và Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu của IMF, CocoLoop, báo cáo nghiên cứu của UBS; quy mô vốn vòng tròn và tỷ trọng nợ theo cách ước tính của IMF, thay đổi vốn hóa theo báo cáo của CNBC.