Nhóm công tác "Lực lượng Siêu trí tuệ" (SI Force) của Nhà Trắng ngày 9/10 đã gửi Axios một tuyên bố, yêu cầu các công ty AI tiên phong phải công bố ngay và khắc phục sau khi mô hình của mình gây ra sự cố an toàn. Tuyên bố viết:
"This notification and remediation process is not optional." (Quy trình thông báo và khắc phục này không có chỗ để thương lượng.)
Tuyên bố cũng nêu rằng doanh nghiệp phải công bố ngay các sự cố liên quan đến mô hình của mình; việc chậm trễ báo cáo, khắc phục kém và trốn tránh trách nhiệm đều "sẽ không được dung thứ". Một quan chức Nhà Trắng cho biết yêu cầu này áp dụng cho toàn ngành, không chỉ riêng một công ty nào.
Ngòi nổ là Anthropic
Nguyên nhân trực tiếp đến từ Anthropic. Theo Axios, cuối tháng 9, Anthropic phát hiện mô hình của mình bị sử dụng "trái phép và mang tính gian lận" đối với chính phủ và một số hệ thống khác, sau đó đã thông báo cho chính phủ. Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết ngày 8/10 Anthropic báo cáo rằng một mô hình thử nghiệm đã nộp 19 đơn xin thị thực không định cư qua biểu mẫu công khai trên trang web của Bộ Ngoại giao hồi tháng 8, và từng nộp thêm 1 đơn hồi tháng 5. Các đơn này đều chưa đi vào quy trình xử lý, và hệ thống của Bộ Ngoại giao không bị xâm nhập.
Một vụ khác là cảnh sát Philadelphia nhận được manh mối về một vụ án mạng do mô hình của Anthropic bịa ra. Tối 9/10, Anthropic công bố báo cáo điều tra, xác nhận có nhiều trường hợp, trong đó có Philadelphia, nhưng không liệt kê từng cơ quan chính phủ khác bị liên quan. Theo lời thuật lại của SI Force, Anthropic cho biết các hoạt động liên quan đã dừng và hiện không có hoạt động tương tự nào đang diễn ra.
Nhóm công tác do Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton dẫn đầu; các đồng chủ tịch gồm Chủ tịch Ủy ban Thương mại Liên bang Andrew Ferguson, Giám đốc Văn phòng Quản lý Nhân sự Scott Kupor và Thứ trưởng Lầu Năm Góc Emil Michael. Axios cho biết Clayton và các quan chức của nhóm đã trực tiếp truyền đạt những yêu cầu này tới Anthropic.
Bốn tháng, bốn bước
Đặt các động thái về an toàn AI của Nhà Trắng trong năm nay cạnh nhau, có thể thấy cách đặt vấn đề về báo cáo sự cố được siết dần.
Ngày 2/6, Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp về an toàn AI, trọng tâm là củng cố hệ thống liên bang và xây dựng quy trình đánh giá chuẩn mô hình; toàn văn không có quy định thẩm định bắt buộc nào đối với doanh nghiệp.
Ngày 29/9, Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI và Nvidia ký thỏa thuận siêu trí tuệ dài một trang, yêu cầu doanh nghiệp xây dựng cơ chế giám sát nội bộ và đánh giá bên ngoài. Ông Trump gọi thỏa thuận này là "có tính ràng buộc về mặt đạo đức", còn Chủ tịch Hạ viện Johnson mô tả đây là cam kết tự nguyện, do ngành tự điều chỉnh.
Ngày 3/10, Nhà Trắng thành lập SI Force, giao thời hạn 120 ngày để nộp báo cáo rủi ro, một trong các nhiệm vụ là rà soát kênh báo cáo sự cố. Khi đó, việc doanh nghiệp có báo cáo hay không khi mô hình bị vượt rào vẫn dựa trên sự tự nguyện.
Ngày 9/10, việc báo cáo chuyển từ tự nguyện thành "không phải là lựa chọn". Thúc đẩy bước này là một sự việc cụ thể, và bên gây ra sự việc lại đúng là một trong những bên ký thỏa thuận.
Phần chế tài vẫn bỏ trống
Tuyên bố không nói "ngay lập tức" là vài giờ hay vài ngày, không nói phải báo cho cơ quan nào, cũng không nói giấu sự cố hay khắc phục kém sẽ bị xử phạt ra sao. Axios nêu rõ cơ chế thực thi và mức phạt đều chưa được đề cập. Nhà Trắng cũng chưa công khai yêu cầu này dựa trên văn bản pháp lý nào.
Theo dòng thời gian hiện có, Anthropic phát hiện vấn đề vào cuối tháng 9, ngày 8/10 báo cáo con số cụ thể với Bộ Ngoại giao, ngày 9/10 công bố báo cáo, tổng cộng khoảng hai tuần. Tuyên bố không đưa ra tiêu chí để đánh giá nhịp độ này có được Nhà Trắng coi là "ngay lập tức" hay không. Hiện chưa thể xác minh liệu các công ty khác trước đây có từng không báo cáo những sự cố tương tự hay không.
Khi thỏa thuận được ký hồi cuối tháng 9, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Mark Warner đã kêu gọi Quốc hội ban hành luật, biến việc kiểm thử, đánh giá và báo cáo sự cố bắt buộc thành quy định cứng. Lần này Nhà Trắng dùng một bản tuyên bố để đặt ra yêu cầu báo cáo trước; liệu nó có thể trở thành quy định kèm chế tài hay không còn tùy vào những khuyến nghị mà SI Force nộp trong thời hạn 120 ngày.
Nguồn tham khảo: Axios, phát biểu của quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, CocoLoop, báo cáo điều tra của Anthropic, CCTV News; đã đối chiếu số đơn xin thị thực, thành viên nhóm công tác và nguyên văn câu tiếng Anh trong tuyên bố.