Theo giờ địa phương Mỹ ngày 29/9, Tổng thống Donald Trump đã ký một thỏa thuận về trí tuệ nhân tạo với lãnh đạo của Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI và Nvidia tại Phòng Đông của Nhà Trắng, sau đó đăng tải văn bản lên Truth Social. Tên đầy đủ của văn bản là “White House Superintelligence Accord: Joint Commitment on Frontier Superintelligence Responsibility”, nội dung chính chỉ gói gọn trong một trang.
Có mặt hôm đó gồm Elon Musk, Mark Zuckerberg, Dario Amodei, Jensen Huang, Greg Brockman và Sundar Pichai; CEO Microsoft Satya Nadella và CEO AMD Lisa Su cũng tham dự. Sau đó, Pichai xác nhận trên mạng xã hội rằng Google đã ký vào thỏa thuận này.
Một trang giấy viết những gì
Thỏa thuận yêu cầu các bên ký kết xây dựng bốn lớp kiểm soát. Lớp thứ nhất là giám sát nội bộ, theo dõi liên tục các nguy cơ tấn công mạng, đe dọa sinh học và hóa học, cũng như truy cập trái phép vào hệ thống trong quá trình huấn luyện và triển khai mô hình; lớp thứ hai là một đội nội bộ chuyên trách, có nhiệm vụ kiểm tra xem các biện pháp kiểm soát này có vận hành đúng như kỳ vọng hay không và xử lý các vấn đề phát hiện được; lớp thứ ba là cơ quan kiểm toán hoặc đánh giá độc lập từ bên ngoài; lớp thứ tư là một ủy ban độc lập trực thuộc hội đồng quản trị, giám sát ba lớp còn lại.
Văn bản tự xác định là “cam kết chung” và “tuyên bố nguyên tắc”. Về tính ràng buộc, ông Trump phát biểu:
“I think it's morally binding.” (Tôi nghĩ nó có tính ràng buộc về mặt đạo đức.)
Ông còn mô tả văn bản này “gần như một bản hiến pháp”. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson nói thẳng hơn, cho rằng thỏa thuận mang tính tự nguyện đối với doanh nghiệp và ngành công nghiệp sẽ “tự giám sát chính mình”. Cuối văn bản có một câu để ngỏ rằng trong tương lai “có thể sẽ cần” đưa các bước này vào luật hoặc quy định.
Cùng ngày, ông Trump ký một sắc lệnh hành pháp yêu cầu chính phủ liên bang dùng cụm từ “Siêu trí tuệ” (Super Intelligence) thay cho “trí tuệ nhân tạo” trong các văn bản chính thức, và giao 60 ngày để soạn thảo định nghĩa liên quan.
Chỉ trích tập trung vào phần “không được viết ra”
Trang công nghệ Anh The Register, sau khi đối chiếu từng điểm, chỉ ra rằng văn bản không định nghĩa thế nào là kiểm soát “vững chắc”, không quy định tần suất kiểm toán, cũng không có mốc thời gian đánh giá. Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Warner yêu cầu Quốc hội ban hành luật, biến việc kiểm thử bắt buộc, đánh giá và báo cáo sự cố thành quy định cứng, đồng thời chỉ trích Tổng thống chỉ “đổi tên gọi rồi để doanh nghiệp tự quản lý chính mình”.
Nhà Trắng hiện chưa cho biết liệu kết quả kiểm toán độc lập có cần nộp cho chính phủ hay công bố cho công chúng hay không.
Những nỗ lực từ năm 2023 đến nay
Đặt thỏa thuận này vào dòng thời gian, có thể thấy cách quản lý mô hình AI tiên phong của Mỹ vẫn luôn dừng lại quanh ranh giới “tự nguyện”.
Tháng 7/2023, chính quyền Biden đã mời bảy công ty gồm Amazon, Anthropic, Google, Inflection, Meta, Microsoft và OpenAI ký một loạt cam kết tự nguyện, bao gồm thử nghiệm an toàn trước khi phát hành và gắn watermark cho nội dung do AI tạo ra. Khi đó cũng không kèm theo chế tài.
Tháng 5 năm nay, ông Trump từng dự định ký một sắc lệnh hành pháp yêu cầu các mô hình lớn phải qua thẩm định trước khi ra mắt thị trường; đại diện của OpenAI, Anthropic, Google đều đã có mặt, nhưng bị chính ông hủy vào phút chót với lý do “không thích một số điểm trong đó”. Phiên bản được ký ngày 2/6 đổi thành: doanh nghiệp có thể nộp mô hình cho chính phủ liên bang kiểm tra trong vòng 30 ngày trước khi phát hành, và vẫn mang tính tự nguyện.
Điểm khác biệt lần này là yêu cầu chuyển từ “trình cho chính phủ xem” sang “doanh nghiệp tự xây cơ chế nội bộ, rồi mời bên thứ ba kiểm tra”, đồng thời đưa hội đồng quản trị vào cuộc. Sáu công ty ký kết bao phủ hầu hết các hãng mô hình đóng nguồn lớn của Mỹ và nhà cung cấp chip lớn nhất; Microsoft và AMD có mặt tại sự kiện nhưng theo các nguồn tin công khai hiện tại, hai hãng này không nằm trong danh sách ký kết. Bốn lớp cơ chế này khi triển khai thực tế ở từng công ty sẽ ra sao vẫn phải chờ kết quả kiểm toán độc lập đầu tiên mới có thể đánh giá, và thỏa thuận không đưa ra mốc thời gian cho việc này.
Nguồn tham khảo: CBS News, CocoLoop, The Register, toàn văn thỏa thuận của Washington Examiner, Lianhe Zaobao, tuyên bố của Sundar Pichai trên mạng xã hội; danh sách các bên ký kết và điều khoản bốn lớp kiểm soát lấy theo văn bản thỏa thuận làm chuẩn.