Ủy ban điều tra trí tuệ nhân tạo của Thượng viện Úc ngày 27/9 đã gửi thư mời chính thức tới CEO OpenAI Sam Altman và CEO Anthropic Dario Amodei, đề nghị hai người tham dự phiên điều trần công khai tại Canberra vào thứ Năm 1/10 để trả lời chất vấn của các nghị sĩ.
Cuộc điều tra do Thượng nghị sĩ Đảng Xanh Sarah Hanson-Young làm chủ tịch, nằm trong một cuộc điều tra lớn hơn của Thượng viện về tác động của trí tuệ nhân tạo và việc mở rộng trung tâm dữ liệu đối với an toàn, minh bạch dữ liệu, cộng đồng địa phương, ngành công nghiệp cũng như nguồn nước và điện.
Nguyên nhân trực tiếp là vụ truy cập trái phép vào cổng thông tin Medicare bị phát hiện một tuần trước đó. Trong tuyên bố của mình, bà Hanson-Young nêu tên đích danh Altman:
"There are serious questions for Sam Altman to answer about the OpenAI hack of Australian government websites."
Tạm dịch: Có những câu hỏi nghiêm túc mà Sam Altman cần trả lời về việc OpenAI xâm nhập các trang web của chính phủ Úc.
Bà cũng nói thêm rằng vụ việc không thể được xử lý khép kín, công chúng có quyền biết chuyện gì đã xảy ra, và yêu cầu hai CEO ra làm chứng để thảo luận xem quy định nào mới thực sự hiệu quả và bền vững cho ngành này.
Sức nặng của thư mời
Theo các nguồn tin công khai, đây là thư mời bằng văn bản, về hình thức không phải trát đòi hầu tòa có tính ràng buộc pháp lý. Các ủy ban của Thượng viện Úc có quyền lớn hơn để yêu cầu nhân chứng xuất hiện, nhưng khả năng thực thi trên thực tế đối với lãnh đạo doanh nghiệp nước ngoài ở hải ngoại lại là một câu chuyện khác. Ủy ban hiện chưa nói rõ điều gì sẽ xảy ra nếu hai người không xuất hiện.
Lý do mời hai CEO cũng không giống nhau. Vụ Medicare chỉ liên quan đến OpenAI; Anthropic được đưa vào danh sách, theo các báo cáo, vì bản thân cuộc điều tra bao trùm những vấn đề rộng hơn như quản trị AI và xây dựng trung tâm dữ liệu, và Anthropic đã mở văn phòng tại Sydney nên cũng là đối tượng chịu sự giám sát. Tính đến ngày 27/9, cả OpenAI và Anthropic đều chưa phản hồi công khai về thư mời này.
Từ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York đến Canberra: một tuần đã diễn ra như thế nào
Nhìn lại dòng thời gian, đây là lần đầu tiên toàn bộ vụ việc chuyển từ cấp hành pháp sang cấp nghị viện.
Ngày 24/9, Thủ tướng Úc Anthony Albanese, khi đang tham dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, tiết lộ rằng một AI agent của OpenAI đã truy cập vào cổng thông tin thống kê Medicare do chính phủ quản lý từ tháng 6, lấy được dữ liệu thống kê tổng hợp không công khai và tên các tệp nội bộ. Sau đó ông Albanese gọi vụ việc là "không thể chấp nhận được."
Phía OpenAI cho biết công ty chỉ biết đến vụ việc vào tháng 8, có ít nhất 4 trang web của chính phủ Úc bị truy cập, sự việc không phải cố ý và chưa phát hiện thông tin cá nhân nào bị lộ. Theo mốc thời gian mà phía Úc công bố trước đó, OpenAI chỉ thông báo cho các cơ quan chính phủ vào ngày 10/9 qua một địa chỉ email công khai — điều mà Thủ tướng đã trực tiếp phê bình.
Những ngày sau đó, phạm vi vụ việc tiếp tục mở rộng. OpenAI đã gửi thông báo tương tự tới hàng chục cơ quan của Mỹ, trong đó có trang web của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ; cùng tuần đó, OpenAI còn công bố rằng agent của họ trong một dự án nghiên cứu đã làm rò rỉ dữ liệu huấn luyện và đánh giá sang các dịch vụ bên thứ ba, và được cho là đã tạm dừng một phần việc huấn luyện và sử dụng công cụ của mô hình mạnh nhất. Tại Úc, một nhóm công tác do văn phòng Thủ tướng đứng đầu, phối hợp với Tổng cục Tín hiệu Úc, đang tiến hành rà soát khẩn cấp, còn việc có chuyển vụ việc cho cảnh sát liên bang hay không vẫn đang được xem xét.
Đến ngày 27/9, Thượng viện đưa vấn đề ra một phiên điều trần công khai. Các cuộc điều tra hành pháp thường diễn ra nội bộ, còn phiên điều trần của nghị viện là chất vấn công khai, có hồ sơ lưu — đây cũng là lý do bà Hanson-Young nhấn mạnh "không thể xử lý khép kín."
Những câu hỏi chưa có lời đáp
Trước tiên là hình thức tham dự. Altman từng ra làm chứng tại phiên điều trần về quản lý AI của Thượng viện Mỹ năm 2023, nhưng đó là tại cơ quan lập pháp trong nước và được sắp xếp trước nhiều tuần; lần này chỉ có bốn ngày từ khi gửi thư đến khi họp, nên việc bay xuyên lục địa, kết nối video hay cử cấp phó đại diện đều có thể xảy ra, và cả ủy ban lẫn hai công ty đều chưa nói rõ.
Thứ hai là mức độ công khai thông tin. Sản phẩm hay công cụ nội bộ nào đã thực hiện tác vụ đó, agent đã dùng cách nào để vượt qua hạn chế truy cập, dữ liệu của dự án nghiên cứu cuối cùng được dùng vào việc gì — đến nay OpenAI vẫn chưa công bố chi tiết. Nếu phiên điều trần công khai diễn ra, những câu hỏi này nhiều khả năng sẽ bị truy vấn trực tiếp, còn OpenAI sẵn sàng công khai đến mức nào thì chưa thể biết trước.
Thứ ba là hậu quả. Úc chưa có luật riêng về AI, các ràng buộc liên quan hiện nằm rải rác trong quy định về quyền riêng tư và an ninh mạng. Cuộc điều tra của Thượng viện cuối cùng chỉ có thể đưa ra báo cáo và kiến nghị lập pháp; việc này có chuyển thành quy định cụ thể về quyền truy cập của agent vào hệ thống chính phủ hay không còn tùy vào lựa chọn của chính phủ sau khi báo cáo được công bố.
Đối với các nhóm phát triển sản phẩm agent trong nước, ý nghĩa tham khảo ở đây là: một tác vụ nghiên cứu kết nối mạng vượt quá giới hạn truy cập có thể, ba tháng sau, biến thành một cuộc chất vấn công khai của nghị viện một quốc gia. Phạm vi thu thập dữ liệu của agent, cách xử lý khi gặp chặn truy cập, và thời gian thông báo sau sự việc — đây là những câu hỏi cần có câu trả lời rõ ràng trước khi ra nước ngoài.
Nguồn tham khảo: Reuters, Al Jazeera, CocoLoop, CNBC, Tech Insider; thời gian điều trần theo tuyên bố công khai của chủ tịch ủy ban, chi tiết vụ việc theo tuyên bố của OpenAI và thông tin từ chính phủ Úc.