Ngày 25/9, hai công ty Dongfang Xinglian và Diwei-2 cùng công bố kế hoạch chòm vệ tinh tính toán "Chuỗi Không Gian", nhằm xây dựng một hạ tầng tính toán có thể điều phối trên quỹ đạo. Hai bên gọi đây là hạ tầng tính toán không gian đầu tiên của Trung Quốc hướng tới cả phạm vi toàn cầu lẫn không gian sâu.
Kế hoạch được triển khai theo ba giai đoạn: vệ tinh thử nghiệm G1, vệ tinh tiêu chuẩn G2 và vệ tinh chủ lực G3. Vệ tinh thử nghiệm G1 dự kiến phóng vào quý 4 năm 2027; lịch trình của G2, G3 cũng như chỉ số năng lực tính toán của từng vệ tinh chưa được công bố lần này.
Hai tầng, hơn một nghìn vệ tinh
Chòm vệ tinh được chia thành tầng nghiệp vụ và tầng tính toán.
Tầng nghiệp vụ dự kiến triển khai hơn 720 vệ tinh dữ liệu, còn gọi là vệ tinh suy luận, đảm nhận việc thu thập dữ liệu và xử lý nghiệp vụ cụ thể, chẳng hạn xử lý ngay dữ liệu quan trắc Trái Đất sau khi thu được. Tầng tính toán dự kiến triển khai theo lớp hơn 360 vệ tinh năng lực tính toán, còn gọi là vệ tinh huấn luyện, trên quỹ đạo hoàng hôn-bình minh, để hỗ trợ tính toán cho tầng nghiệp vụ. Quỹ đạo hoàng hôn-bình minh chạy dọc theo ranh giới sáng-tối của Trái Đất, khiến vệ tinh gần như luôn được chiếu sáng, nguồn điện ổn định hơn so với quỹ đạo thấp thông thường.
Hai tầng kết nối với nhau qua liên kết laser liên vệ tinh, vệ tinh nghiệp vụ có thể gọi tài nguyên của tầng tính toán theo nhu cầu. Theo cách nói chính thức, mục tiêu là từng bước hình thành dịch vụ tính toán không gian "có thể điều phối, người dùng có thể gọi tới", bao phủ xử lý dữ liệu trên vệ tinh, triển khai mô hình và phối hợp tài nguyên tính toán.
Về phân công, Dongfang Xinglian phụ trách thiết kế tổng thể và vận hành, Diwei-2 cung cấp năng lực AI và phụ trách mở rộng thị trường quốc tế.
So với các kế hoạch cùng loại
Đưa năng lực tính toán AI lên không gian là hướng đi đã có vài đơn vị theo đuổi trong hai năm qua, mỗi bên một cách làm khác nhau.
Đơn vị đi trước trong nước là "Chòm vệ tinh tính toán Tam Thể". Tháng 5/2025, ADA Space (Guoxing Yuhang) và Phòng thí nghiệm Chiết Giang (Zhejiang Lab) phóng cùng lúc 12 vệ tinh tính toán để tạo mạng lưới; theo quy hoạch công bố khi đó, toàn bộ chòm vệ tinh cuối cùng sẽ đạt 2.800 vệ tinh. Hướng đi của họ là mỗi vệ tinh tự mang năng lực tính toán riêng và kết nối mạng lưới giữa các vệ tinh.
Ở nước ngoài, tháng 6 năm nay SpaceX công bố thiết kế vệ tinh AI1, một vệ tinh có sải cánh 70 mét, công suất tính toán thông thường 120 kilowatt, theo hướng "vệ tinh lớn làm trung tâm dữ liệu"; trước đó, cuối năm 2025 Starcloud đã đưa một chip Nvidia H100 lên quỹ đạo để thử nghiệm.
Điểm khác biệt của "Chuỗi Không Gian" là tách suy luận và huấn luyện ra hai loại vệ tinh riêng: số lượng nhiều đảm nhận việc bám sát nguồn dữ liệu, số lượng ít tập trung cung cấp năng lực tính toán, ở giữa điều phối bằng liên kết laser. Cách phân tầng này giúp các vệ tinh quan trắc không cần tự mang năng lực tính toán lớn, đổi lại là yêu cầu cao hơn về băng thông và độ ổn định của liên kết liên vệ tinh.
Phần chưa công bố
Kế hoạch hiện mới dừng ở mức kiến trúc và số lượng. Năng lực tính toán, công suất tiêu thụ và phương án tản nhiệt của mỗi vệ tinh tính toán, cũng như băng thông của liên kết laser liên vệ tinh, đều chưa được công bố.
Tản nhiệt là bài toán không thể tránh khỏi đối với tính toán trong không gian. Trong chân không không có đối lưu không khí, nhiệt do chip sinh ra chỉ có thể tản ra ngoài qua tấm bức xạ; năng lực tính toán càng cao, tấm tản nhiệt càng phải lớn, kéo theo thể tích và trọng lượng vệ tinh tăng lên, chi phí phóng cũng tăng theo. Vệ tinh huấn luyện phải đảm nhận tính toán tập trung nên vấn đề này sẽ nổi cộm hơn so với vệ tinh suy luận, và hiện hai công ty chưa tiết lộ cách xử lý. Nhịp độ phóng và bố trí tài chính cho hơn một nghìn vệ tinh cũng chưa được hai bên công bố.
Nhìn theo lịch trình, G1 vào quý 4 năm 2027 mới chỉ là vệ tinh thử nghiệm, còn cách khá xa con số hơn một nghìn vệ tinh trong quy hoạch. Vệ tinh thử nghiệm sau khi lên quỹ đạo chạy được mô hình quy mô nào, vận hành ổn định trong bao lâu, sẽ là những dữ liệu đầu tiên để đánh giá kiến trúc này có thể tiến xa hay không.
Nguồn tham khảo: ITHome, CocoLoop, tài liệu công bố chung của Dongfang Xinglian và Diwei-2; đã kiểm chứng số lượng quy hoạch hơn 720 vệ tinh suy luận, hơn 360 vệ tinh huấn luyện và cửa sổ phóng vệ tinh thử nghiệm G1.