Ngày 2/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin ký Sắc lệnh số 802, yêu cầu các trung tâm dữ liệu tư nhân trong nước dự trữ 10% diện tích và năng lực tính toán. Thời điểm huy động sẽ do một tiểu ban mới của chính phủ quyết định. Sắc lệnh có hiệu lực ngay khi công bố, các nhà vận hành có 10 ngày để hoàn tất việc dự trữ. Cơ quan nhà nước, chính quyền thành phố cùng các doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp trực thuộc không thuộc diện áp dụng.
Dự trữ không có nghĩa là để trống. Theo nhiều hãng truyền thông Nga thuật lại, phần tài nguyên này bình thường vẫn do trung tâm dữ liệu tự sử dụng, nhưng khi tiểu ban ra quyết định, nhà vận hành phải bàn giao trong vòng 24 giờ cho các tài nguyên thông tin của Nga do tiểu ban chỉ định. Đây không phải trưng dụng miễn phí, cũng không tính theo giá thị trường: mức trần do tiểu ban ấn định, và con số cụ thể hiện chưa được công bố.
Cùng văn bản này còn mở ra một hướng khác: sử dụng tạm thời năng lực tính toán nằm ngoài lãnh thổ Nga. Điều kiện là tiểu ban có quyết định và thống nhất với Cơ quan An ninh Liên bang (FSB). Bộ Phát triển Số sẽ rà soát diện tích và năng lực tính toán còn nhàn rỗi tại các trung tâm dữ liệu trên cả nước, sau đó đặt ra các yêu cầu bắt buộc về độ tin cậy và vận hành liên tục.
Các vụ tấn công hồi tháng 10 và sắc lệnh hồi tháng 8
Xếp các mốc của ba tháng gần đây theo thứ tự, có thể thấy khá rõ lý do ra đời của sắc lệnh này.
- 24/8: Putin ký Sắc lệnh số 604 nhằm tăng cường an ninh hạ tầng trọng yếu, trong đó có cả các trung tâm dữ liệu thương mại và của bộ ngành. Doanh nghiệp không bảo vệ hoặc không khôi phục được cơ sở có thể bị nhà nước tạm thời tiếp quản tài sản.
- 8, 9 và 11/10: Các trung tâm dữ liệu của Yandex tại Sasovo, Kaluga và Vladimir bị máy bay không người lái tấn công, một số dịch vụ và tài nguyên mạng tiếng Nga bị gián đoạn.
- 14/10: Trung tâm dữ liệu của Sber ở Balakovo, tỉnh Saratov bị tấn công; công ty cho biết hệ thống vẫn vận hành bình thường. Cùng ngày, Bộ trưởng Phát triển Số Shadayev cho biết đang giúp Yandex tìm địa điểm dự phòng để chuyển các hệ thống quan trọng.
- 18/10: Trung tâm dữ liệu của VK ở tỉnh Leningrad bị tấn công.
- 2/11: Sắc lệnh số 802 được công bố.
Truyền thông Nga cùng thời điểm còn đưa tin Bộ Phát triển Số đề xuất xây các trung tâm dữ liệu trọng yếu dưới lòng đất để “giảm khả năng bị phát hiện từ trên không”. Rostelecom đã bắt tay vào việc, và các chuyên gia ước tính chi phí sẽ cao hơn 30% đến 40%. Đưa trung tâm dữ liệu xuống lòng đất cần vài năm, còn khoản dự trữ 10% là cách nhanh hơn trong lúc này.
Điều khoản về nước ngoài đụng vấn đề lưu trữ dữ liệu trong nước
Luật hiện hành của Nga yêu cầu các dịch vụ thu thập dữ liệu cá nhân của công dân phải sử dụng cơ sở dữ liệu đặt trong nước. Theo Novaya Gazeta, hiệp hội thương mại điện tử, nơi có Ozon và Wildberries, trước đó đã đề nghị cho phép các dịch vụ bị thiệt hại chuyển hệ thống trọng yếu sang trung tâm dữ liệu ở nước ngoài.
Sắc lệnh nêu lý do là để đối phó với “hành động không thân thiện của một số nước ngoài”, đồng thời ghi rõ năng lực tính toán ở nước ngoài chỉ được dùng tạm thời. Tuy nhiên, “tạm thời” là bao lâu, có thể chọn những nước nào, và yêu cầu lưu trữ dữ liệu cá nhân trong nước có được nới lỏng theo hay không, các bài báo hiện có đều chưa nói rõ.
Mô hình lớn có phải “tài nguyên quan trọng nhất” không
Trong ba doanh nghiệp bị tấn công, Yandex và Sber đồng thời là hai bên chủ chốt về mô hình ngôn ngữ lớn của Nga, lần lượt có YandexGPT và GigaChat. Trong các bản thuật lại được công bố, đối tượng được huy động chỉ được ghi là “tài nguyên thông tin của Nga”, không phân biệt năng lực tính toán thông thường với cụm GPU, cũng không nói các tác vụ suy luận và huấn luyện mô hình được xếp ở vị trí nào.
Với các nhà vận hành tư nhân, khó khăn nằm ở chỗ phần dự trữ bình thường vẫn đang chạy hoạt động kinh doanh của khách hàng. Một khi nhận được quyết định, họ phải giải phóng phần này trong vòng một ngày; hợp đồng với khách hàng hiện hữu xử lý ra sao, ai chịu trách nhiệm bồi thường, các bản thuật lại không đề cập. Chính phủ còn phải ban hành riêng quy chế làm việc và trình tự ra quyết định của tiểu ban. Cho đến khi các chi tiết này ra đời, điều duy nhất nhà vận hành có thể chắc chắn là con số 10% và mốc 24 giờ.
Nguồn tham khảo: Reuters, RBC, CocoLoop, Novaya Gazeta, Expert, vc.ru; các điều khoản của sắc lệnh dựa theo nội dung truyền thông nêu trên thuật lại, tình hình các vụ tấn công theo đưa tin của truyền thông Nga và phát biểu của các công ty liên quan.