Chiều thứ Năm tại Nhà Trắng, bàn ký đã được chuẩn bị sẵn. Đại diện của OpenAI, Anthropic và Google đã ngồi ở hàng ghế khán giả. Nhưng văn bản đã không được ký.
Trump sau đó giải thích:
"Tôi đã hủy bỏ vì tôi không thích một số khía cạnh của nó."
Sắc lệnh này định quản lý gì
Nội dung cốt lõi của dự thảo rất đơn giản: các mô hình AI phải được nộp cho quan chức liên bang xem xét 90 ngày trước khi phát hành. Nó được mô phỏng theo cách tiếp cận của AISI (Viện An toàn AI) của Anh—nhiều cơ quan cùng quản lý, các mô hình tiên tiến phải trải qua "kiểm duyệt trước khi phát hành" để đảm bảo không có rủi ro lớn trước khi tung ra thị trường. OpenAI, Anthropic và Google trước đó đã thảo luận chi tiết với nhóm của Hassett.
Theo logic của phe an ninh quốc gia tại Nhà Trắng, điều này là cần thiết: nếu một mô hình có khả năng tấn công mạng hoặc rủi ro sinh học đáng kể, cần có một rào cản trước khi phát hành rộng rãi. Nhưng Trump đã thay đổi ý định trong tuần này.
Ai đã ngăn chặn
David Sacks, cựu cố vấn AI và tiền điện tử của Nhà Trắng, người đã rời nhiệm sở chính thức sáu tháng trước nhưng vẫn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với giới công nghệ, là nhân tố chính. Lập luận cốt lõi mà ngành công nghệ truyền đạt cho ông: Mỹ đang chạy đua với Trung Quốc trong lĩnh vực AI, và để chính phủ giữ lại 90 ngày là nhường đường cho đối thủ.
Chính Anthropic trong một tài liệu chính sách gần đây cũng chỉ ra rằng lợi thế mô hình tiên tiến của Mỹ so với Trung Quốc "chỉ còn vài tháng." Thêm vào đó là cửa sổ xem xét bắt buộc 90 ngày, lợi thế đó gần như bị xóa sổ. OpenAI đã chi 1,56 triệu USD cho vận động hành lang trong quý I—như chúng tôi đã đưa tin trước đó, phần lớn số tiền này được dùng cho những thời điểm chính sách quan trọng như vậy. Sacks đã đưa những tiếng nói này trực tiếp đến Trump.
Phán quyết của Trump
Vài giờ trước khi ký, Trump giải thích với các phóng viên: ngành AI "đang mang lại lợi ích to lớn," Mỹ hiện đang dẫn trước Trung Quốc và "không thể để mất lợi thế đó," và sắc lệnh này "có thể trở thành vật cản (blocker)." Tính toán của ông rất rõ ràng: thà không quản lý còn hơn bắt các công ty AI Mỹ phải thực hiện thêm một thủ tục so với đối thủ Trung Quốc.
Chuẩn bị nhiều tháng trở nên vô ích
Nhìn lại dòng thời gian: Tháng 1, Trump ngay tuần đầu tiên nhậm chức đã bãi bỏ các yêu cầu đánh giá an toàn AI thời Biden. Tháng 3, Nhà Trắng công bố kế hoạch tổng thể AI liên bang, với tông chủ đạo là "luật tiểu bang phải nhường, miễn trừ bản quyền dữ liệu huấn luyện." Đầu tháng 5, cố vấn kinh tế Hassett hé lộ: các mô hình AI sẽ phải trải qua quy trình giống FDA, mỗi phiên bản mới phải được phê duyệt trước khi phát hành, sắc lệnh sẽ có "trong vòng hai tuần." Ngày 21 tháng 5 (thứ Năm), bàn ký đã sẵn sàng—rồi Trump tự tay hủy bỏ. Chỉ trong bốn tháng, chính sách đã dao động giữa "quản lý" và "không quản lý."
Tiếp theo là gì
Dự thảo sắc lệnh vẫn còn trên bàn, chưa có ngày ký mới. Sự chia rẽ nội bộ Nhà Trắng vẫn chưa được giải quyết: phe an ninh quốc gia muốn có sự can thiệp của NSA, xem xét bắt buộc và kiểm soát an toàn AI chặt chẽ; phe đổi mới (do Sacks dẫn đầu) ưa chuộng khuôn khổ tự nguyện, rào cản thấp và không nhường đường cho Trung Quốc. Chừng nào hai bên chưa đạt được thỏa thuận, lễ ký tiếp theo sẽ không ai biết trước.
Trong khi đó, các dự luật cấp tiểu bang ở California và New York đang được thúc đẩy. Nếu sắc lệnh liên bang tiếp tục bị đình trệ, quy định AI cấp tiểu bang có thể được ban hành trước, điều này có thể buộc Nhà Trắng phải quay lại thảo luận về ưu tiên "luật tiểu bang so với luật liên bang."
Kết luận
Bàn ký được chuẩn bị rồi lại dỡ đi là một chiến thắng tạm thời cho Anthropic, OpenAI và Google. Nhưng họ cũng hiểu rằng: việc Nhà Trắng có quản lý AI hay không về cơ bản không phụ thuộc vào một dự thảo, mà phụ thuộc vào việc Mỹ có sẵn sàng trả một cái giá nhỏ về tốc độ cho "an toàn AI" hay không. Câu trả lời của Trump lần này là: không. Lần tới khi một dự thảo khác được đưa lên bàn, câu hỏi sẽ quay lại—ranh giới này có thể giữ được bao lâu.
Nguồn tham khảo: Trump Postpones AI Executive Order Signing (CNBC); White House Postpones Executive Order on AI (CNN); CocoLoop; Trump Delays AI Executive Order on Pre-Release Model Reviews (Yahoo Finance)