Eli Lilly vừa ký hợp đồng trị giá 2,75 tỷ USD với Insilico Medicine.
Thương vụ này quan trọng hơn con số bề mặt. Bởi vì đây không phải là Eli Lilly mua thêm một máy chủ AI, cũng không phải ký hợp đồng năng lực tính toán với NVIDIA – lần này, Eli Lilly mua chính loại thuốc do AI thiết kế của Insilico.
Khoản tiền này mua được gì
Cấu trúc hợp đồng: 150 triệu USD thanh toán trước, khoảng 600 triệu USD còn lại được thanh toán theo từng cột mốc, cộng thêm tiền bản quyền doanh số.
Eli Lilly nhận được giấy phép độc quyền toàn cầu đối với một loạt ứng viên thuốc phân tử nhỏ đường uống của Insilico, bao gồm quyền phát triển, sản xuất và thương mại hóa. Nhiều lĩnh vực điều trị, các mục tiêu cụ thể không được tiết lộ đầy đủ, nhưng có thông tin cho thấy trong đó bao gồm một ứng viên GLP-1 – đây chính là mảng cốt lõi của Mounjaro (tirzepatide) của Eli Lilly.
Đây là mua loại thuốc đã tồn tại, không phải mua công cụ.
Sự khác biệt này rất quan trọng. Trong vài năm qua, hầu hết các hợp tác giữa hãng dược lớn và công ty AI là: tôi trả tiền cho bạn, bạn chạy sàng lọc ảo giúp tôi, giúp tôi tìm mục tiêu nhanh hơn. AI là công cụ, thuốc vẫn do con người thiết kế.
Insilico bán cho Eli Lilly là các phân tử do AI thiết kế từ đầu đến cuối – mục tiêu do AI xác định, cấu trúc phân tử do AI tạo ra, hiệu quả lâm sàng do AI dự đoán. Việc của Eli Lilly là đưa các ứng viên thuốc này vào thử nghiệm lâm sàng.
Nền tảng của Insilico hoạt động như thế nào
Insilico Medicine là công ty có trụ sở tại Hồng Kông, CEO là Alex Zhavoronkov. Sản phẩm cốt lõi của họ là Pharma.AI, một nền tảng khám phá thuốc AI từ đầu đến cuối, gồm ba mô-đun:
| Mô-đun | Chức năng |
| PandaOmics | Xác định mục tiêu bệnh |
| Chemistry42 | AI tạo ra cấu trúc phân tử mới |
| inClinico | Dự đoán kết quả thử nghiệm lâm sàng |
Toàn bộ quy trình do AI đảm nhiệm, từ mục tiêu chính của căn bệnh này là gì cho đến cách phân tử đó sẽ hoạt động trong cơ thể người, đều do mô hình thực hiện.
Đến nay, Insilico đã thiết kế 28 ứng viên thuốc bằng nền tảng này, gần một nửa đã bước vào giai đoạn lâm sàng.
Điển hình nhất là ISM001-055, một loại thuốc điều trị xơ phổi vô căn (IPF), là loại thuốc đầu tiên trên thế giới hoàn toàn do AI phát hiện, thiết kế và đưa vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II. Từ phát hiện mục tiêu đến xác nhận ứng viên lâm sàng chỉ mất 18 tháng, trong khi cách truyền thống thường mất 4-6 năm.
Tại sao Eli Lilly ký hợp đồng này
Eli Lilly hiện là một trong những công ty dược phẩm có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới, nhưng họ hiểu rõ một điều: cửa sổ bằng sáng chế GLP-1 không kéo dài mãi mãi, họ cần các sản phẩm thế hệ tiếp theo.
Nền tảng AI của Insilico về mặt lý thuyết có thể nhanh chóng tạo ra một lượng lớn các phân tử ứng viên đa dạng, đặc biệt là phân tử nhỏ đường uống. Nếu một trong số đó có thể lọt vào đường ống phát triển GLP-1 tiếp theo của Eli Lilly, giá trị của nó có thể vượt xa tổng giá trị các cột mốc 2,75 tỷ USD.
Zhavoronkov nói Eli Lilly là đối tác tốt nhất cho các ứng viên thuốc này, có vẻ như lời xã giao, nhưng Eli Lilly thực sự có năng lực phát triển lâm sàng trong lĩnh vực bệnh chuyển hóa không ai sánh bằng.
Ý nghĩa của thương vụ này đối với ngành
Ngành dược đã nói về AI suốt 10 năm, hầu hết các câu chuyện dừng lại ở việc chúng tôi đang dùng AI hỗ trợ nghiên cứu và phát triển.
Lần này khác ở chỗ: một hãng dược hàng đầu sẵn sàng bỏ tiền thật để mua các phân tử do AI thiết kế, và còn đặt cược cả quyền thương mại hóa.
Trước đó Eli Lilly đã ký một hợp đồng hợp tác tính toán AI với NVIDIA, nhưng đó là cơ sở hạ tầng. Hợp đồng với Insilico lần này coi AI là nguồn cung thuốc mới, chứ không phải công cụ nghiên cứu.
Sự khác biệt giống như: một là mua kính hiển vi nhanh hơn, hai là trực tiếp mua thứ được phát hiện bằng kính hiển vi.
Nếu Eli Lilly có thể đưa các ứng viên thuốc này vào thử nghiệm giai đoạn III và ra thị trường, Insilico nhận được toàn bộ khoản thanh toán theo cột mốc, điều này sẽ viết lại logic định giá của ngành dược đối với thuốc do AI phát triển.
Còn phải chờ điều gì
Ứng viên thuốc chỉ thực sự thành công khi vượt qua thử nghiệm lâm sàng. 150 triệu USD là số tiền Eli Lilly đã chi ra, 600 triệu USD còn lại phải chờ ứng viên thuốc vượt qua từng vòng một.
Dữ liệu thử nghiệm giai đoạn II của ISM001-055, ứng viên thuốc nổi bật đầu tiên của Insilico, vẫn đang chờ. Nếu có vấn đề, toàn bộ câu chuyện về phát hiện thuốc bằng AI sẽ bị đặt lại dấu hỏi.
Nhưng việc Eli Lilly sẵn sàng ký hợp đồng này tại thời điểm hiện tại, tự nó đã nói lên nhiều điều.
Nguồn tham khảo: Eli Lilly reaches 2,75 tỷ USD deal with Insilico to bring AI-developed drugs to the global market (CNBC); AI drug developer Insilico Medicine and Lilly ink commercialization deal worth up to 2,75 tỷ USD (STAT News); Insilico Shares Surge on AI Drug Development Deal with Eli Lilly (Bloomberg); CocoLoop; Lilly's AI commitment expands through deal with Insilico (BioPharma Dive)