OpenAI, Meta và Anthropic – ba cái tên hàng đầu trong làng AI – đang gắn hình tượng hoạt hình cho các AI agent của mình. Theo truyền thông Mỹ đưa tin trong tuần này, các công ty này muốn dùng nhân vật thân thiện hơn để biến một phần mềm có thể gửi email, đặt lịch trình, đọc tài liệu thay người dùng thành thứ giống một người bạn đồng hành, nhằm thuyết phục nhóm người dùng phổ thông vẫn còn hoài nghi về AI.
Mỗi hãng một linh vật riêng
OpenAI có nhiều hình tượng nhất. Dots, trợ lý AI cá nhân ra mắt tại hội nghị nhà phát triển hôm 29/9, chạy trên nền GPT-6 Astra, mở cho người dùng ChatGPT Pro và Business Premium tại các thị trường đủ điều kiện trong giai đoạn đầu, riêng châu Âu và Anh chưa có. Trong bản demo, mỗi Dot có nhân vật riêng: Alfred là quả lê vàng đeo kính và thắt nơ, Felipe là đám mây xanh đội nón bere, còn hình tượng mặc định Dottie là hạt đậu xanh với hai mắt hình thoi. OpenAI cho biết các nhân vật này do nhóm thiết kế nội bộ cùng đối tác bên ngoài thực hiện, một phần lấy cảm hứng từ tính năng thú cưng từng có trong Codex, với mục tiêu "gần gũi, không gây phiền".
Meta có Muse ra mắt ngày 8/9, sau đó được bổ sung hình tượng tên Jolly, chất liệu như đồ chơi nhồi bông, hai má hồng, người dùng có thể tự tùy chỉnh ngoại hình.
Anthropic có Clawd, một con cua màu cam theo phong cách pixel, trước đây chủ yếu xuất hiện trong giao diện dòng lệnh của Claude Code.
Bài học từ chiếc kẹp giấy
Dùng hình tượng hoạt hình để làm dịu cảm giác về sản phẩm công nghệ không phải chuyện mới. Microsoft từng đưa kẹp giấy hoạt hình Clippy vào Office, sau đó nó trở thành biểu tượng của "trợ lý gây khó chịu"; còn Copilot ngày nay được Microsoft gắn một nhân vật hình tròn có mặt cười tên Mico. Apple, Mozilla, Reddit cũng đều có linh vật riêng, còn chú cú xanh của Duolingo có hơn 20 triệu người theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội.
Khác biệt nằm ở việc chúng có thể làm gì. Clippy chỉ xuất hiện để gợi ý khi bạn soạn thư; còn Dots và Muse cần được cấp quyền truy cập email, lịch, tài liệu, thậm chí thanh toán để thực hiện hành động thay người dùng. Gắn một gương mặt tròn trịa cho loại sau chỉ làm giảm rào cản tâm lý trước khi người dùng bấm "cho phép", phạm vi quyền được cấp không vì thế mà nhỏ lại. Ngay trong tuần này, tranh cãi về việc Muse đọc thông tin cá nhân trên máy Mac vừa khiến Apple phải công bố siết lại quyền truy cập toàn bộ ổ đĩa (Full Disk Access) trên macOS.
Giới quan sát chia thành hai luồng ý kiến. Ed Zitron, người sáng lập công ty PR EZPR, nhận xét rất gay gắt:
"It's entirely marketing. It exists to get quoted in articles that say that 'Meta has given AI a cute face.'"
(Đây hoàn toàn là marketing. Nó tồn tại chỉ để được trích dẫn trong các bài viết đại loại "Meta đã cho AI một gương mặt dễ thương".)
Justin Joseph, phó giáo sư quan hệ công chúng tại Đại học Boston, lại cho rằng việc nhân hóa có tác dụng thực tế: người ta thích nói "con Roomba của nhà tôi" hơn là "robot hút bụi tự hành của tôi". Anthony Patterson, giảng viên Đại học Lancaster (Anh), trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 5 năm nay từng cảnh báo mặt khác của vấn đề: các linh vật này trong tương lai sẽ trò chuyện trực tiếp, thuyết phục từng người dùng hành động, và theo lời ông, điều đó "có phần hơi rợn người".
Các hãng Trung Quốc đã làm điều này từ lâu
Với người dùng Trung Quốc, cách làm này chẳng có gì mới. Trợ lý giọng nói của các hãng điện thoại trong nước, dịch vụ chăm sóc khách hàng trên các sàn thương mại điện tử, và không ít ứng dụng mô hình lớn ở Trung Quốc đã gắn hình tượng hoạt hình và cái tên cố định cho AI từ lâu. Khác biệt là trước đây các hình tượng đó chủ yếu gắn với hỏi-đáp và gợi ý, còn làn sóng gắn hình tượng lần này ở nước ngoài lại đi cùng các AI agent có thể trực tiếp hành động.
Dots hiện chưa vào thị trường Trung Quốc đại lục, còn Muse khi ra mắt cũng chỉ có ở Mỹ. Riêng Clawd thì theo Claude Code xuất hiện trên terminal của không ít lập trình viên Trung Quốc. Ngoài hình tượng, cả ba công ty đều chưa công bố dữ liệu nào cho thấy quyết định cấp quyền của người dùng có khác nhau giữa việc đối diện một nhân vật hoạt hình và một hộp thoại thông thường.
Nguồn tham khảo: Wall Street Journal, TechCrunch, CocoLoop, Fortune, AOL; phạm vi phát hành và thiết kế nhân vật của Dots theo đúng nội dung trình diễn tại hội nghị nhà phát triển của OpenAI, các ý kiến chuyên gia được trích từ phỏng vấn công khai.