PwC đã khảo sát 1.217 lãnh đạo cấp cao thuộc 25 ngành và kết luận: 74% giá trị kinh tế của AI đang được 20% doanh nghiệp hàng đầu nắm giữ.
Con số này nghe có vẻ khắc nghiệt, nhưng nguyên nhân sâu xa tinh tế hơn bạn nghĩ – không phải vì 20% đó mua mô hình đắt hơn hay có nhiều nhà khoa học dữ liệu hơn.
Khoảng cách cốt lõi giữa người dẫn đầu và kẻ tụt hậu
PwC xây dựng "Chỉ số Sẵn sàng AI" (AI Fitness Index) gồm 60 thực hành, chia làm hai nhóm lớn:
- Sử dụng AI: Tích hợp sản phẩm, cá nhân hóa trải nghiệm, ra quyết định chiến lược
- Nền tảng AI: Quản trị, chất lượng dữ liệu, nhân tài, hạ tầng, đo lường ROI
Doanh nghiệp dẫn đầu (20% hàng đầu) đạt được những con số sau:
| Chỉ số | Giá trị |
| Mức tạo giá trị so với đối thủ cạnh tranh | 7,2 lần |
| Biên lợi nhuận cao hơn đối thủ | 4 điểm phần trăm |
| Khả năng tái phát minh mô hình kinh doanh bằng AI | Cao gấp 2,6 lần |
| Khả năng xác định cơ hội tăng trưởng mới bằng AI | Cao gấp 2–3 lần |
| Khả năng thiết kế lại quy trình làm việc (thay vì chỉ thêm công cụ) | Cao gấp 2 lần |
Khoảng cách cốt lõi chỉ có một: Người dẫn đầu dùng AI để tạo tăng trưởng, không chỉ để cắt giảm chi phí.
Tại sao đa số doanh nghiệp bị mắc kẹt
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp triển khai AI theo cách: tìm một số quy trình lặp đi lặp lại có thể thay thế bằng AI, lắp công cụ, tiết kiệm chi phí nhân công, rồi báo cáo "AI hỗ trợ".
Cách này có hiệu quả ngắn hạn, nhưng trần rất thấp.
Dữ liệu của PwC cho thấy người dẫn đầu thiết kế lại quy trình làm việc để phù hợp với năng lực AI, thay vì chồng công cụ AI lên quy trình cũ. Nghe có vẻ khác biệt nhỏ, nhưng thực chất là một mức độ chuyển đổi hoàn toàn khác.
Một vấn đề khác: 42% doanh nghiệp hoàn toàn không biết khoản đầu tư AI của mình có mang lại lợi nhuận hay không. Không có khung đo lường giá trị rõ ràng, họ không biết nên tăng cường ở đâu và dừng lại ở đâu. PwC đã công bố "Khung Tối đa hóa Giá trị Kinh doanh Tác nhân" (Agentic Business Value Maximization Framework), tập trung vào chiến lược, ưu tiên trường hợp sử dụng, ánh xạ giá trị và tối ưu hóa liên tục.
Khoảng cách sẽ ngày càng lớn
Báo cáo có một câu rất thẳng thắn:
Nếu không thay đổi cách tiếp cận, khoảng cách hiệu suất giữa người dẫn đầu AI và kẻ tụt hậu có thể tiếp tục mở rộng, vì các công ty dẫn đầu đang liên tục tăng tốc học tập, mở rộng quy mô các ứng dụng đã được kiểm chứng và tự động hóa quyết định một cách an toàn.
Đây là một vòng phản hồi tích cực: người dẫn đầu có dữ liệu ngày càng tốt, mô hình ngày càng chính xác, phạm vi tự động hóa ngày càng rộng. Trong khi đó, kẻ tụt hậu vẫn đang làm POC, trình bày PPT và tìm ROI.
Khoảng cách không tăng tuyến tính, mà theo cấp số nhân.
Kẻ tụt hậu còn cơ hội không?
Báo cáo đưa ra ba lộ trình khả thi, chủ yếu dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ:
- Tham gia liên minh, chia sẻ hạ tầng AI, phân bổ chi phí
- Áp dụng mô hình mã nguồn mở (cấp độ Gemma 4, Llama 4), không nhất thiết phải dùng mô hình đóng hàng đầu
- Thuê nhà cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp triển khai môi trường sản xuất, đừng tự xây dựng từ đầu
Thẳng thắn mà nói, thời gian để bắt kịp không còn dài như nhiều người tưởng. 20% đó vẫn đang tăng tốc, chứ không đứng yên chờ bị đuổi kịp.
Một câu hỏi đáng để tự vấn
Nếu hỏi các lãnh đạo doanh nghiệp hiện nay "Chiến lược AI của anh/chị là gì?", đa số sẽ trả lời: hiệu quả, giảm chi phí, tự động hóa.
Điều đó không sai, nhưng theo dữ liệu của PwC, con đường này chỉ đưa doanh nghiệp vào nhóm trung bình.
Dùng AI để phát triển sản phẩm mới, mở thị trường mới, xây dựng lại mô hình kinh doanh – đó mới là cốt lõi giúp 20% tạo ra khoảng cách. Nhưng vấn đề là chiến lược AI tăng trưởng này đòi hỏi những canh bạc lớn hơn ở cấp độ tổ chức, và đa số doanh nghiệp không có khẩu vị rủi ro để thực hiện bước đi đó.
Vì vậy, sự phân hóa 74% và 20% thực ra không chỉ là vấn đề của AI.
Nguồn tham khảo: Three-quarters of AI's economic gains are being captured by just 20% of companies (PwC Press Release); CocoLoop, PwC: 74% of AI Gains Go to 20% of Companies. The Rest Are Stuck (pasqualepillitteri.it)