Ngày 14/10 theo giờ địa phương, tổng chưởng lý của tám bang gồm Arkansas, Arizona, Idaho, Iowa, Kansas, Montana, Nebraska và Tây Virginia đã tách riêng nộp đơn kiện OpenAI tại tòa án của từng bang. Theo Reuters, đây là vụ kiện phối hợp lớn nhất mà các bang Mỹ từng nhắm vào một công ty AI.
Trong tám bang này, trừ Arizona, tổng chưởng lý của bảy bang còn lại đều thuộc Đảng Cộng hòa.
Cáo buộc dựa trên luật bảo vệ người tiêu dùng
Lập luận cốt lõi của phía nguyên đơn là: ChatGPT được thiết kế để cố tình chiều lòng người dùng, khiến họ muốn trò chuyện mãi và qua đó lấy được lòng tin. Sau đó, chatbot này củng cố những ý nghĩ hoang tưởng của người dùng, đưa ra lời khuyên y tế nguy hiểm, thậm chí giúp lên kế hoạch cho các hành vi bạo lực, trong đó có xả súng hàng loạt. Tổng chưởng lý bang Iowa Brenna Bird còn cáo buộc ChatGPT khuyến khích người dùng tự làm hại bản thân.
"OpenAI is hurting kids and they are lying to Iowans."
(OpenAI đang làm hại trẻ em và đang nói dối người dân Iowa.)
Về đường lối pháp lý, một số bang lấy luật bảo vệ người tiêu dùng của bang làm trọng tâm, còn trách nhiệm sản phẩm chỉ đứng hàng thứ yếu: công ty biết sản phẩm có rủi ro nhưng vẫn tung ra thị trường, đồng thời đánh lừa người dùng về mức độ an toàn. Một số bang còn xác định tác động của ChatGPT đối với sức khỏe cư dân là hành vi gây phương hại cho cộng đồng (public nuisance).
Các yêu cầu gồm ba nhóm: phạt dân sự và bồi thường; buộc OpenAI sửa cách vận hành của ChatGPT; và, theo Reuters, đề nghị tòa cấm OpenAI phát triển các mô hình có khả năng tự cải thiện, trừ khi công ty bảo đảm được những mô hình đó phù hợp với giá trị của con người. Yêu cầu cuối cùng này rất hiếm gặp trong các vụ kiện về người tiêu dùng.
Phản hồi từ phía OpenAI
Khi bài của Reuters được ITHome dẫn lại, người phát ngôn của OpenAI vẫn chưa trả lời yêu cầu bình luận. Phản hồi mà Platformer nhận được cho biết công ty luôn tập trung vào an toàn sản phẩm, đã ra mắt phiên bản ChatGPT dành cho thanh thiếu niên vào tháng 8/2025 với các lớp bảo vệ tăng cường và công cụ kiểm soát của phụ huynh, đồng thời nói đã xây dựng cơ chế bảo vệ theo độ tuổi "dẫn đầu ngành". Công ty cũng cho biết sẵn sàng hợp tác với các bang để thúc đẩy chính sách áp dụng cho toàn ngành, thay vì chỉ nhắm vào một doanh nghiệp.
Toàn văn các đơn kiện và số tiền đòi bồi thường cụ thể của từng bang hiện chưa được nêu trong các báo cáo công khai.
Đặt cạnh vụ kiện Meta
Cách làm lần này khá giống đợt các bang kiện Meta. Năm 2023, tổng chưởng lý của 42 bang cùng khởi kiện Meta, cáo buộc Instagram và các sản phẩm khác gây hại cho sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên. Vụ việc kéo dài nhiều năm: bồi thẩm đoàn ở bang New Mexico buộc Meta nộp 375 triệu USD tiền phạt dân sự, đến tháng 8 thẩm phán bổ sung thêm 567 triệu USD, tổng cộng 942 triệu USD; một bồi thẩm đoàn ở Los Angeles buộc Meta và YouTube bồi thường 6 triệu USD cho một phụ nữ 20 tuổi.
So với đó, OpenAI đối mặt với một tình thế khác ở vài điểm.
Thứ nhất, các vụ kiện đến sớm hơn. Bang Florida đã kiện riêng OpenAI từ tháng 6, tỉnh British Columbia của Canada kiện hồi tháng 9 liên quan đến vụ xả súng ở trường học Tumbler Ridge; ngoài ra, một cuộc điều tra do bang New York dẫn đầu với 42 bang tham gia vẫn đang tiếp diễn. Tám bang lần này chỉ là nhóm ra tay trước.
Thứ hai, không gian biện hộ khác. Casey Newton, tác giả của Platformer, dự đoán OpenAI có thể lập luận rằng nội dung ChatGPT tạo ra là lời nói được Tu chính án thứ nhất bảo hộ, hoặc rằng nạn nhân đã ở trong tình trạng khủng hoảng từ trước khi dùng sản phẩm. Meta ngày trước dựa vào Điều 230, quy định miễn trách nhiệm cho nền tảng đối với nội dung của người dùng, nhưng câu trả lời của mô hình sinh văn bản là do chính mô hình viết ra nên tấm khiên này chưa chắc dùng được. Năm 2021, trong vụ Snap, Tòa phúc thẩm Liên bang khu vực 9 đã phán quyết rằng các tính năng thiết kế sản phẩm không được Điều 230 bảo vệ.
Thứ ba, thời điểm. Vụ kiện rơi đúng lúc OpenAI đang chuẩn bị niêm yết, khi rủi ro pháp lý và rủi ro kiện tụng sẽ phải được công bố từng mục trong hồ sơ chào bán.
Bất đồng trong nội bộ Đảng Cộng hòa
Yêu cầu "cấm phát triển mô hình tự cải thiện" đã đưa một chủ đề từng chủ yếu được bàn trong giới an toàn AI vào tòa án cấp bang. Newton cho rằng điều này cho thấy một số quan chức Cộng hòa cấp bang đang giữ khoảng cách với phe chủ nghĩa gia tốc (accelerationism) trong giới công nghệ, và lập trường về AI trong đảng không thống nhất.
Hai điều đáng theo dõi tiếp theo: các bang có hợp nhất vụ kiện hoặc chuyển lên tòa liên bang hay không, và cuộc điều tra 42 bang do New York dẫn đầu có sớm biến thành một đợt kiện mới hay không.
Nguồn tham khảo: Reuters, Platformer, CocoLoop, ITHome; danh sách các bang khởi kiện, nội dung yêu cầu và số tiền trong loạt phán quyết đối với Meta lấy theo các báo cáo nêu trên.