Những người sống sót và nhân viên của trường học nơi xảy ra vụ xả súng ở Tumbler Ridge, Canada, tuần này đã nộp 30 đơn kiện mới nhằm vào OpenAI, mỗi đơn ứng với một nguyên đơn. Đây là lần đầu tiên các đơn kiện nâng cáo buộc từ "sơ suất" lên thành "tiếp tay xúi giục vụ xả súng hàng loạt". Cộng với 7 vụ đã được thụ lý từ tháng 4, tổng số yêu cầu bồi thường độc lập mà OpenAI phải đối mặt liên quan đến vụ việc này đã lên tới 37.
Vụ việc xảy ra ngày 10 tháng 2. Jesse Van Rootselaar, 18 tuổi, trước tiên sát hại mẹ và em trai cùng mẹ khác cha tại nhà, sau đó xông vào trường trung học Tumbler Ridge và nổ súng, khiến tổng cộng 8 người thiệt mạng (bao gồm cả cô) và hàng chục người bị thương. OpenAI trước đó xác nhận đã phát hiện và khóa tài khoản của cô từ tháng 6 năm 2025 vì vi phạm chính sách sử dụng, nhưng nội bộ đánh giá hành vi khi đó chưa đạt ngưỡng phải chuyển giao cho cơ quan thực thi pháp luật.
Nhóm nguyên đơn mới là những người không trúng đạn
Nhóm nguyên đơn hồi tháng 4 là gia đình nạn nhân tử vong và những người bị bắn bị thương. Lần này, thành phần của 30 nguyên đơn hoàn toàn khác: giáo viên, một hiệu trưởng, và các học sinh có mặt trong khuôn viên trường hôm đó — trong đó có một bé gái 13 tuổi sống sót nhờ trốn trong thư viện, được gọi trong đơn kiện bằng ký hiệu A.C. Họ không trúng đạn, nên yêu cầu bồi thường của họ dựa trên căn cứ gây tổn thương tinh thần do sơ suất.
Việc đưa nhóm nguyên đơn này vào đồng nghĩa với việc mở rộng phạm vi những người có thể khởi kiện từ danh sách thương vong ra toàn bộ những ai có mặt tại hiện trường hôm đó — một quy mô hoàn toàn khác. Cùng một hãng luật, Edelson PC, đảm nhận cả hai đợt kiện, và nhịp độ khá rõ ràng: dùng bảy vụ có thiệt hại nặng nề nhất để xác lập khung sự việc trước, rồi dùng đợt thứ hai với quy mô lớn hơn để mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường.
Từ sơ suất đến tiếp tay xúi giục
Đơn kiện mới liệt kê năm căn cứ khởi kiện: sơ suất, ủy thác sơ suất, tiếp tay xúi giục vụ xả súng hàng loạt, trách nhiệm sản phẩm nghiêm ngặt, và gây tổn thương tinh thần do sơ suất. Bốn căn cứ đầu từng xuất hiện trong vụ kiện tháng 4, riêng cáo buộc tiếp tay xúi giục là mới.
Ngưỡng chứng minh của hai loại căn cứ này khác nhau rất xa. Với sơ suất, chỉ cần chứng minh bị đơn lẽ ra phải lường trước rủi ro nhưng đã không thực hiện đủ trách nhiệm cẩn trọng hợp lý; còn với tiếp tay xúi giục, nguyên đơn phải đưa ra bằng chứng về "sự biết rõ" và "hỗ trợ mang tính thực chất", gần như phải chứng minh ý định chủ quan. Giới luật sư nhìn chung nhận định cáo buộc này nhiều khả năng sẽ bị thách thức ngay ở giai đoạn kiến nghị bác đơn ban đầu. Luật sư của nguyên đơn, Jay Edelson, phản hồi rằng "chúng tôi chưa muốn công khai toàn bộ bằng chứng ở giai đoạn này", và cho biết Chris Lehane cùng Sam Altman sẽ là "nhân chứng then chốt".
Đơn kiện nêu đích danh Chris Lehane, Giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của OpenAI, cáo buộc ông yêu cầu nhân viên ngừng thông báo cho phía Canada — dù chính đơn kiện cũng thừa nhận hiện chưa có bằng chứng trực tiếp cho cáo buộc này. Jason Kwon, Giám đốc chiến lược của OpenAI, đã bác bỏ điều này rất dứt khoát:
"It is absolutely false to say Chris Lehane was involved." (Nói rằng Chris Lehane có liên quan là hoàn toàn sai sự thật.)
Ông nói thêm rằng việc mô tả những người ở trung tâm các quyết định này như thể họ không đặt sự an toàn lên hàng đầu là hoàn toàn không đúng với thực tế.
Điều họ thực sự muốn là toàn bộ lịch sử trò chuyện
Yêu cầu công khai tài liệu đầu tiên mà đội luật sư của nguyên đơn đưa ra là toàn bộ lịch sử hội thoại của kẻ xả súng với ChatGPT, tính từ lần đầu tiên sử dụng cho đến ngày xảy ra vụ việc. Yêu cầu này có sức nặng vượt xa bản thân vụ kiện. Lâu nay OpenAI vẫn viện lý do bảo vệ quyền riêng tư để chống lại việc tòa án yêu cầu cung cấp nội dung trò chuyện của người dùng, và họ cũng dùng chính lập luận này trong các vụ kiện bản quyền với các nhà xuất bản tin tức. Nhưng tình huống lần này khác: bên yêu cầu là nạn nhân và gia đình người thiệt mạng trong một vụ án hình sự, nên cán cân khi thẩm phán cân nhắc sẽ không nghiêng về phía cũ như trước.
Sau vụ xả súng, OpenAI đã thực hiện một đợt điều chỉnh sản phẩm liên quan đến trẻ vị thành niên và can thiệp khủng hoảng, tách riêng một chế độ học tập và an toàn dành cho tài khoản thanh thiếu niên, đồng thời thay đổi quy trình báo cáo mối đe dọa nội bộ. Trong tố tụng dân sự tại Mỹ, những biện pháp khắc phục sau sự việc như vậy thường không thể trực tiếp dùng làm bằng chứng cho sơ suất trước đó, nhưng nó có thể ảnh hưởng đến cách bồi thẩm đoàn nhìn nhận thái độ của công ty — và cả hai bên luật sư đều hiểu rõ điều này.
Lập trường công khai của OpenAI vẫn không thay đổi: khẳng định không khoan nhượng với việc dùng công cụ của họ để thực hiện bạo lực, và đã tăng cường quy trình đánh giá mối đe dọa. Edelson nói thẳng với bồi thẩm đoàn: "Chúng tôi sẽ đề nghị bồi thẩm đoàn gửi một thông điệp rõ ràng đến OpenAI — rằng họ không được phép đưa ra quyết định đặt lợi nhuận lên trên tính mạng của trẻ em."
Việc nộp 37 đơn kiện độc lập thay vì một vụ kiện tập thể là lựa chọn chiến lược của hãng luật. Mỗi vụ phải được sắp lịch riêng, thu thập chứng cứ riêng, đàm phán hòa giải riêng, khiến chi phí tố tụng của bị đơn cộng dồn theo từng vụ, đồng thời cũng khiến bất kỳ thỏa thuận hòa giải toàn diện nào cũng khó có thể khép lại trong một lần. Đối với một công ty đang chuẩn bị niêm yết, loại bất định này sẽ tiếp tục treo lâu dài trong mục yếu tố rủi ro của bản cáo bạch.
Nguồn tham khảo: TechCrunch, Global News, CocoLoop, CBC, CTV News; số lượng vụ kiện, thành phần nguyên đơn và năm căn cứ khởi kiện được đối chiếu chéo giữa các nguồn tin, phát ngôn của OpenAI trích từ phản hồi công khai của lãnh đạo công ty.