Ngày 20 tháng 3, chính quyền Trump đã trình lên Quốc hội một "Khuôn khổ Chính sách Quốc gia về Trí tuệ Nhân tạo" (National Policy Framework for Artificial Intelligence). Đây không phải là một sắc lệnh hành pháp, nó không tự có hiệu lực, nhưng đây là lần đầu tiên ở cấp liên bang Mỹ chính thức nói rõ: AI nên được quản lý như thế nào, ai quản lý, và quản lý những gì.
Kết luận? Quản lý nhẹ nhàng, thống nhất liên bang, bật đèn xanh cho ngành công nghiệp.
Sáu mục tiêu, trọng tâm là mục tiêu thứ ba
Khuôn khổ vạch ra sáu hướng chính sách:
- Bảo vệ trẻ vị thành niên: Cha mẹ cần có quyền kiểm soát, nền tảng phải xác minh độ tuổi, hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung có hại
- Cơ sở hạ tầng cộng đồng: Nới lỏng phê duyệt trung tâm dữ liệu, cho phép tự xây dựng nhà máy điện, nhưng chi phí điện không được chuyển cho cư dân thông thường
- Sở hữu trí tuệ và người sáng tạo: Bảo vệ người sáng tạo, đồng thời giữ không gian "sử dụng hợp lý" (fair use) cho đào tạo AI
- Tự do ngôn luận: AI không được đàn áp biểu đạt chính trị hợp pháp, chính phủ không được dùng AI để kiểm soát dư luận
- Đổi mới và sự thống trị của Mỹ: Dỡ bỏ các quy định cũ cản trở đổi mới, đẩy nhanh triển khai AI trong các ngành
- Phát triển lực lượng lao động: Đào tạo kỹ năng trong thời đại AI, để người lao động cũng được hưởng lợi từ tăng trưởng
Sáu điểm nghe có vẻ cân bằng, nhưng điều thực sự có sức nặng nằm ở điểm thứ ba và giọng điệu tổng thể.
Thao tác cốt lõi: Liên bang thống nhất quản lý, các tiểu bang đứng sang một bên
Điều thú vị nhất của khuôn khổ này không phải là nó nói gì, mà là nó muốn loại bỏ cái gì — các quy định AI mà các tiểu bang đã thông qua hoặc đang thúc đẩy.
Trong hai năm qua, các tiểu bang Mỹ đã phát triển mạnh mẽ trong việc quản lý AI: hơn 600 dự luật liên quan đến AI đang được thúc đẩy trên khắp cả nước. Đạo luật RAISE của New York chính thức có hiệu lực vào ngày 19 tháng 3, đặt ra các yêu cầu về minh bạch và an toàn cho các công ty mô hình lớn; California, Colorado, Texas cũng đang xây dựng các khuôn khổ riêng...
Thái độ của chính quyền liên bang hiện rất rõ ràng: Chúng tôi sẽ thống nhất quản lý vấn đề này, các bạn đừng làm mỗi nơi một kiểu.
Nguyên văn của khuôn khổ: "Sự phân mảnh của các quy định tiểu bang sẽ phá hủy khả năng cạnh tranh đổi mới của Mỹ." Phát triển mô hình AI về bản chất là hoạt động liên bang, nên thuộc thẩm quyền liên bang, và các nhà phát triển không nên phải chịu trách nhiệm pháp lý cho việc lạm dụng của bên thứ ba.
Đối với OpenAI, Anthropic và các công ty lớn khác, đây là một tin tuyệt vời. Họ đã vận động hành lang cho quản lý thống nhất liên bang trong nhiều năm, với lý do thực tế: 50 tiểu bang với 50 bộ quy tắc, chi phí tuân thủ còn đắt hơn cả việc xây dựng mô hình. Giờ đây, Nhà Trắng đã lên tiếng ủng hộ họ.
Vấn đề bản quyền được định tính trực tiếp
Khuôn khổ có một tuyên bố gây tranh cãi trong phần sở hữu trí tuệ: xác nhận việc các công ty AI đào tạo mô hình trên nội dung có bản quyền thuộc phạm trù "sử dụng hợp lý" (fair use) và không vi phạm luật bản quyền.
Đồng thời, khuôn khổ cũng tuyên bố bảo vệ bản sắc và hình ảnh kỹ thuật số độc đáo của người sáng tạo khỏi bị lạm dụng, và đề xuất Quốc hội thiết lập cơ chế bảo vệ chống lại hình ảnh và giọng nói giả mạo do AI tạo ra.
Nói cả hai phía, nhưng đối với các chủ sở hữu bản quyền đang kiện tụng, sự định tính của Nhà Trắng này rất chói mắt. New York Times, các nhà xuất bản âm nhạc kiện các công ty AI, tranh chấp cốt lõi là "đào tạo trên nội dung có bản quyền có hợp pháp hay không". Lập trường chính sách của Nhà Trắng tuy không phải là phán quyết, nhưng sẽ ảnh hưởng đến lập trường tố tụng của Bộ Tư pháp, cũng như ảnh hưởng đến phán đoán của thẩm phán và nhà lập pháp.
Phản ứng từ giới sáng tạo có thể đoán trước được.
Đây là quản lý AI hay là miễn trừ AI?
Nói thật, yếu tố "quản lý" trong khuôn khổ này rất nhạt, nó giống như một chiếc ô bảo vệ được thiết kế riêng cho ngành AI.
Nó phản đối việc thành lập cơ quan quản lý AI mới, chủ trương dựa vào các cơ quan hiện có; phản đối sự phân mảnh của các quy định cấp tiểu bang; đứng về phía các công ty AI trong vấn đề bản quyền; thúc đẩy tăng tốc phê duyệt trung tâm dữ liệu... Câu hỏi của những người chỉ trích là: Vậy ai sẽ xử lý rủi ro an toàn AI? Ai sẽ đảm bảo AI không phân biệt đối xử với các nhóm yếu thế? Ai sẽ quản lý thông tin sai lệch do AI tạo ra?
Khuôn khổ không trả lời trực tiếp những câu hỏi này.
Những người ủng hộ sẽ nói: Bây giờ là lúc chạy đua với Trung Quốc, quản lý quá mức sẽ trao lợi thế đi đầu cho đối thủ. Nới lỏng quản lý, đẩy nhanh triển khai mới là lựa chọn chiến lược đúng đắn.
Cả hai logic đều có lý, nhưng cuối cùng khuôn khổ này chỉ là đề xuất — liệu nó có thể thành hiện thực hay không còn phụ thuộc vào việc Quốc hội có sẵn sàng theo đuổi lập pháp hay không. Ở cấp liên bang Mỹ, vẫn chưa có một đạo luật AI toàn diện nào, khuôn khổ của Trump tương đương với việc thúc giục Quốc hội: Hãy hành động nhanh lên, đừng để luật tiểu bang chạy trước.
Trong những tháng tới, cuộc đấu tranh lập pháp AI giữa liên bang và tiểu bang có thể sẽ sôi động hơn bất kỳ sự kiện ra mắt mô hình nào.
Nguồn tham khảo: CocoLoop, President Donald J. Trump Unveils National AI Legislative Framework (White House); White House Releases National Policy Framework for Artificial Intelligence (WilmerHale); The White House National Policy Framework for Artificial Intelligence: what it means and what comes next (Consumer Finance Monitor)