Ngày 28/4, CNBC điểm lại danh sách các nhà nghiên cứu AI đã rời Meta, Google và OpenAI trong một năm qua. Danh sách đó cho thấy các đội AI cốt lõi của những tập đoàn lớn ở Silicon Valley đang mất đi nhiều nhân sự quan trọng.
Dữ liệu của Dealroom cho thấy dòng tiền cũng đang đi theo họ. Từ đầu năm 2026 đến nay, VC đã rót 18,8 tỷ USD vào các startup AI được thành lập sau năm 2025. Nếu giữ nhịp hiện tại, con số này sẽ vượt mức 27,9 tỷ USD mà toàn bộ doanh nghiệp mới thành lập trong năm 2024 đã huy động.
Những ai đã rời đi
Chỉ nhìn vào vài gương mặt có trọng lượng nghiên cứu lớn nhất, quy mô gọi vốn đã rất bất thường đối với những công ty mới vài tháng tuổi.
- David Silver, cựu Google DeepMind, lập Ineffable Intelligence với vòng seed 1,1 tỷ USD và định giá 5,1 tỷ USD, đặt cược vào reinforcement learning không dựa vào dữ liệu con người.
- Tim Rocktäschel, cựu principal research scientist của DeepMind, xây Recursive Superintelligence với khoản vốn từ 500 triệu USD và có thể lên 1 tỷ USD. Định giá pre-money được nêu ở mức 4 tỷ USD, với mục tiêu là các hệ thống AI tự cải thiện.
- Yann LeCun, cựu chief AI scientist của Meta, huy động 1 tỷ USD cho AMI Labs trong tháng 3.
- Anna Goldie và Azalia Mirhoseini, từng ở Anthropic và DeepMind, huy động tổng cộng 335 triệu USD qua hai vòng cho Ricursive Intelligence.
- Humans&, do các cựu đồng sáng lập Anthropic và xAI lập ra, nhận 480 triệu USD trong tháng 1.
- Periodic Labs, do cựu nhân viên OpenAI và DeepMind thành lập, huy động 300 triệu USD vào tháng 9 năm ngoái.
Mỗi khoản tiền đều rất lớn đối với một startup mới vài tháng tuổi. Năm 2024, seed round trên 100 triệu USD vẫn là chuyện hiếm; nay với một số spinout AI hàng đầu, nó gần như đang thành mặt bằng mới.
Vì sao VC sẵn sàng chi mạnh
Elise Stern, managing director của Eurazeo, tóm tắt logic đó bằng một câu: "When you're in a race, you narrow focus. That creates a vacuum."
Các phòng thí nghiệm lớn đang bị cuốn vào cuộc đua benchmark và quy mô. Khi trọng tâm bị thu hẹp, nghiên cứu tự nhiên dồn vào một vài trục chính, để lại khoảng trống cho công ty mới khai thác.
Những hướng bị bỏ ngỏ gồm reinforcement learning, interpretability của AI, các hệ thống theo ngành dọc như dược phẩm, vật liệu và robot, cùng các kiến trúc mới không phải Transformer hay autoregressive. Trong Big Tech, tuyến chính vẫn xoay quanh quy mô dữ liệu pre-training và alignment sau huấn luyện; các chủ đề chưa rõ đường thương mại hóa khó được cấp ngân sách.
Ineffable Intelligence đặt cược vào nhóm đầu tiên. Periodic Labs đi vào các ngành dọc. AMI Labs kể câu chuyện về kiến trúc mới. Đây đều là hướng khó xin duyệt trong nội bộ tập đoàn, nhưng khi tách ra thành công ty độc lập lại có thể trình bày rõ với nhà đầu tư.
Vì sao Big Tech không giữ được người
Đây không phải vấn đề tiền. Meta và Google đã trả tổng đãi ngộ hơn 10 triệu USD cho các nhà nghiên cứu AI tuyến đầu, còn các tender offer của OpenAI cho nhân sự quan trọng cũng ở mức hàng chục triệu USD.
Thứ khó giữ là tự do nghiên cứu. Nghiên cứu AI trong các tập đoàn lớn ngày càng giống phát triển sản phẩm: công việc phải phục vụ KPI của model flagship kế tiếp, paper có thể bị hạn chế vì rủi ro lộ thông tin cạnh tranh, và hướng dự án dễ bị khóa bởi phê duyệt cấp cao.
VC cũng đã chứng minh con đường khác. LeCun rời Meta và chỉ vài tháng sau huy động 1 tỷ USD. Rocktäschel rời DeepMind và chỉ vài tháng sau đạt định giá 4 tỷ USD. Khi mô hình đó lan trong cộng đồng nghiên cứu, lựa chọn ra ngoài lập công ty trở nên rất khó bỏ qua.
Làn sóng này kéo dài bao lâu
Trong ngắn hạn, xu hướng vẫn khá chắc. Big Tech còn phải duy trì chi tiêu cho hạ tầng tính toán và vị thế benchmark trong báo cáo tài chính, nên khó mở rộng lại danh mục nghiên cứu ngay. VC cũng vẫn còn nhiều vốn chưa giải ngân.
Biến số trung hạn nằm ở hai điểm. Thứ nhất, lứa công ty đầu tiên có thể đưa ra kết quả thật trong khoảng 18 tháng hay không. Nếu 18,8 tỷ USD không tạo ra nhiều sản phẩm thương mại hóa được hoặc đột phá nghiên cứu có sức thuyết phục, làn sóng vốn tiếp theo có thể chững lại.
Thứ hai, các tập đoàn lớn có đảo chiều hay không: trao thêm quyền tự do nghiên cứu cho đội lõi, ươm nhóm nội bộ thành công ty độc lập, hoặc dựng lại mô hình bán độc lập giống DeepMind thời kỳ đầu.
Nhưng để làm vậy, họ phải thừa nhận rằng mình đã thất bại trong việc giữ người. Nhìn thái độ hiện tại trong các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh, họ chưa muốn thừa nhận điều đó. Trong năm tới, Recursive Superintelligence, Ineffable Intelligence và AMI Labs sẽ là ba cái tên đáng theo dõi nhất. Kết quả đầu tiên của họ sẽ quyết định đây là bong bóng hay một cách phân công mới trong nghiên cứu AI.
Nguồn: Meta, Google, OpenAI among Big Tech firms seeing top staff leaving to launch AI startups (CNBC, 2026-04-28), CocoLoop, Big Tech's Best Are Quitting Their Jobs to Form Startups (Autogpt.net, 2026-04-28)