Ant International, Mastercard và Visa công bố khởi động hợp tác liên thông mang tên Know-Your-Agent (KYA), với mục tiêu giúp các mạng lưới thẻ, ví điện tử, nền tảng tác nhân và các sàn thương mại trực tuyến nhận diện được tác nhân AI đã được bên nào phê duyệt. Ba bên vẫn giữ quy trình cấp phép và kiểm soát rủi ro riêng, phần được chia sẻ là danh tính và lịch sử hành vi của tác nhân.
Cái tên này được phỏng theo mô hình Know-Your-Customer quen thuộc trong ngành ngân hàng. Điểm khác biệt là đối tượng xác minh giờ đây là một chương trình: khi một tác nhân thay mặt người dùng đặt hàng, bên xử lý giao dịch cần biết nó do ai vận hành, có được uỷ quyền hay không, và trước đó đã làm những gì.
Ba trụ cột
Theo thông báo, khung hợp tác xoay quanh ba nội dung.
Thứ nhất là khả năng truy vết đơn vị vận hành xuyên mạng lưới: mỗi tác nhân phải gắn với một đơn vị vận hành đã được xác minh, bản thân tác nhân không tồn tại như một thực thể độc lập. Thứ hai là yêu cầu xác thực dùng chung, tác nhân phải đáp ứng một bộ tiêu chuẩn an toàn và hành vi mới được công nhận là đáng tin. Thứ ba là giám sát giao dịch liên tục, dùng nhiều luồng tín hiệu để đánh giá liên tục thay vì chỉ kiểm tra một lần tại thời điểm cấp phép.
Ba điểm này cùng hướng tới một vấn đề: tác nhân có thể mắc lỗi, và cũng có thể bị lợi dụng cho mục đích khác. Trong lý do ba bên đưa ra, khả năng tác nhân "ảo giác" (hallucination) được nêu riêng — với một khoản thanh toán do chương trình khởi tạo, bên nhận tiền hiện rất khó xác định chuỗi uỷ quyền phía sau nó có đầy đủ hay không.
Mỗi bên mang một giao thức riêng vào bàn đàm phán
Hợp tác này không bắt đầu từ con số không — trên bàn đã có sẵn ba giao thức: Trusted Agent Protocol của Visa, Verifiable Intent của Mastercard, và Agentic Mobile Protocol của Ant International.
Điểm xuất phát của ba giao thức không giống nhau. Giao thức của Visa tập trung vào câu hỏi "đây có đúng là tác nhân đáng tin đã biết hay không", trọng tâm là danh tính; cách làm của Mastercard xoay quanh "thao tác này có đúng là ý định thực sự của người dùng hay không", trọng tâm là thông tin uỷ quyền; giao thức của Ant International bắt nguồn từ phía ví điện tử di động, xử lý việc tác nhân thực hiện một lệnh gọi trong môi trường ứng dụng như thế nào. Trước đây ba hướng đi này phát triển độc lập, thương gia tích hợp với bên nào thì chỉ công nhận chứng thực của bên đó.
Việc khớp nối ba giao thức này về mặt kỹ thuật không hề đơn giản, và thông báo chưa nói rõ cách hợp nhất — là ánh xạ cả ba vào một định dạng trung gian, hay công nhận lẫn nhau kết quả cấp phát của nhau — hiện chưa thể xác định từ tài liệu công khai.
Vị trí của Ant International trong liên minh này
Thứ Ant International mang vào là quy mô phía ví điện tử. Theo số liệu công bố, cổng ví Alipay+ kết nối khoảng 150 triệu thương gia, tích hợp với 50 ví điện tử và ứng dụng ngân hàng toàn cầu, phủ tới 2 tỷ tài khoản người dùng.
Với hai tổ chức thẻ, mạng lưới ví điện tử là một trục hạ tầng khác ngoài mạng lưới thẻ, đặc biệt rõ nét ở châu Á. Giám đốc Đổi mới sáng tạo của Ant International, ông Yang Jiangming, cho rằng một hệ thống KYA liên thông giữa mạng thẻ và mạng ví điện tử là yếu tố then chốt để giữ được niềm tin giữa các đối tác thanh toán. Ông Rubail Birwadker, phụ trách toàn cầu về Sản phẩm Tăng trưởng và Hợp tác chiến lược của Visa, nhìn nhận rằng tác nhân AI ngày càng đóng vai trò lớn trong quá trình người dùng khám phá và mua sắm, nên niềm tin cũng cần được mở rộng theo. Ông Pablo Fourez, Giám đốc Số của Mastercard, thì coi khả năng liên thông là điều kiện tiên quyết để thương mại qua tác nhân đạt được quy mô.
Ba phát biểu này cùng nói về một việc: không ai có thể tự đặt ra tiêu chuẩn một mình, nhưng cũng không ai muốn để bên khác quyết định thay mình.
Con số từ 3.000 tỷ đến 5.000 tỷ USD
Cả ba bên cùng trích dẫn dự báo của McKinsey: đến năm 2030, tác nhân AI có thể xử lý từ 3.000 tỷ đến 5.000 tỷ USD giao dịch thương mại tiêu dùng toàn cầu. Đây là khoảng ước tính của một bên thứ ba, không phải kỳ vọng kinh doanh riêng của ba công ty, và khoảng cách giữa cận trên và cận dưới lên tới gần 70%, cho thấy ngay cả người đưa ra dự báo cũng không chắc chắn.
Điều đáng chú ý nằm ở khung thời gian mà con số này vạch ra. Trước năm 2030, nếu thanh toán qua tác nhân thực sự đạt tới quy mô đó, vấn đề danh tính và uỷ quyền buộc phải có lời giải trước thời điểm đó. Hiện tại, những gì ba bên công bố mới chỉ là khởi động hợp tác — chưa có danh sách thí điểm, chưa có mục tiêu theo giai đoạn, cũng chưa nói rõ nhóm tích hợp đầu tiên là ai. Khi nào những khoảng trống này được lấp đầy sẽ cho thấy tiến độ thực chất hơn nhiều so với bản thân thông báo này.
Nguồn tham khảo: Thông báo chung của Ant International, Mastercard và Visa, CocoLoop, CNBC, Reuters; thông báo chung đã xác nhận ba cơ chế của KYA, tên các giao thức hiện hành của ba bên, quy mô thương gia và tài khoản của Alipay+, cùng khoảng dự báo của McKinsey.