Thẩm phán Rita Lin của Tòa án Liên bang Khu vực Bắc California, Mỹ, đã ký một phán quyết dài 59 trang vào ngày 27/8, tuyên bố việc Bộ Quốc phòng xếp Anthropic vào diện "rủi ro chuỗi cung ứng" là trái pháp luật, đồng thời hủy bỏ quyết định này. Phán quyết nêu rõ động cơ của Bộ Quốc phòng là muốn công khai làm gương với sự "ngạo mạn" của Anthropic, chứ không xuất phát từ bất kỳ cân nhắc an ninh nào có thể trình bày rõ ràng.
Câu chuyện bắt đầu từ tháng 2. Tổng thống Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth tuyên bố xếp Anthropic vào diện rủi ro chuỗi cung ứng, một hình phạt mua sắm thường chỉ dành cho doanh nghiệp của các quốc gia thù địch, khiến Anthropic trở thành công ty Mỹ đầu tiên bị công khai gắn nhãn này. Sau khi quyết định có hiệu lực, các nhà thầu quốc phòng làm ăn với Lầu Năm Góc phải xuất trình giấy xác nhận rằng họ không sử dụng mô hình của Anthropic trong các công việc liên quan. Đến tháng 3, Anthropic khởi kiện, cáo buộc đây là một hành động trả đũa nhắm vào công ty.
Hai ranh giới không bên nào chịu nhường
Điểm khởi phát của xung đột là mô hình được phép dùng vào việc gì. Bộ Quốc phòng muốn Claude có thể được dùng cho "mọi mục đích hợp pháp", kể cả những tình huống quân sự và tình báo nhạy cảm nhất; Anthropic thì kiên quyết giữ lại hai vùng cấm, một là giám sát hàng loạt công dân Mỹ, hai là hệ thống vũ khí hoàn toàn tự động. CEO Dario Amodei từ chối gỡ bỏ hai lớp rào chắn này cho phía quân đội, đàm phán vì thế đổ vỡ.
Tại phiên điều trần ngày 30/7, thẩm phán Lin đã nói thẳng rằng lập trường của phía chính phủ "gây bất an" và "mâu thuẫn với Tu chính án thứ Nhất". Một tháng sau, phán quyết bằng văn bản chốt lại ý đó thành kết luận chính thức: chính phủ đúng là được hưởng mức độ tôn trọng tư pháp đáng kể trong các vấn đề an ninh quốc gia, nhưng cách làm của Bộ Quốc phòng lần này không có căn cứ nào có thể trình bày được.
"impose sweeping penalties based principally on Anthropic's critique of the Administration's views."
(Áp đặt những hình phạt có phạm vi rộng lớn như vậy, chủ yếu dựa trên việc Anthropic chỉ trích quan điểm của chính quyền.)
Phán quyết cũng xác định cách xử lý của Bộ Quốc phòng vi phạm điều khoản thủ tục tố tụng hợp pháp trong Tu chính án thứ Năm. Kết luận của tòa rơi vào hai tầng: quyết định này sai, và quy trình đưa ra nó cũng không đứng vững.
Một điều khoản ít người biết đến lần đầu đổi hướng nòng súng
Bản thân công cụ trừng phạt này cũng đáng được nhìn riêng. Việc xếp loại rủi ro chuỗi cung ứng bắt nguồn từ một đạo luật mua sắm công ít khi được viện dẫn, trong những năm qua chủ yếu được dùng để chặn các nhà cung cấp nước ngoài cụ thể khỏi chuỗi cung ứng liên bang, đối tượng nhắm tới hầu như đều ở nước ngoài. Tháng 2 năm nay, lần đầu tiên nó được áp dụng cho một công ty nội địa có trụ sở tại San Francisco, với khách hàng trải khắp các cơ quan chính phủ Mỹ.
Đối với các nhà thầu quốc phòng, chi phí trong nửa năm qua là có thật. Một khi nhãn này có hiệu lực, bộ phận tuân thủ phải rà soát lại toàn bộ chuỗi công cụ nội bộ, thay thế các mô hình đã cắm sâu vào quy trình làm việc, rồi xuất trình giấy xác nhận bằng văn bản cho khách hàng. Kiểu chuyển đổi này hiếm khi hoàn tất chỉ bằng một thông báo; phải tính cả việc làm lại đánh giá an ninh, viết lại prompt, chạy lại các bài kiểm định. Phán quyết đã hủy bỏ quyết định xếp loại, nhưng phần khối lượng sử dụng đã chuyển đi trong nửa năm qua sẽ không tự động quay trở lại.
Cái nhãn vẫn chưa thực sự được gỡ sạch
Tuyên bố của Anthropic khá kiềm chế, chỉ nói rằng công ty "vẫn sẽ tập trung hợp tác hiệu quả với chính phủ để đưa AI vào phục vụ an ninh quốc gia", không nói thêm gì dù đã thắng kiện. Phía Bộ Quốc phòng được cho là sẽ kháng cáo.
Ở một diễn biến khác, Tòa Phúc thẩm Liên bang khu vực Washington, D.C. vẫn đang giữ một vụ kiện khác có phạm vi hẹp hơn, nhắm vào một quy định xếp loại khác của Bộ Quốc phòng. Trước khi vụ kiện đó ngã ngũ, về mặt kỹ thuật Anthropic vẫn đang mang cái nhãn rủi ro chuỗi cung ứng. Đây cũng là điểm tinh tế nhất của phán quyết lần này — kết luận về mặt pháp lý đã được viết ra, còn hiệu lực trên thực tế hành chính vẫn phải chờ lịch xét xử tiếp theo.
Đối với những độc giả trong nước quan tâm đến quản trị AI, giá trị tham chiếu của sự việc này không nằm ở kết luận, mà ở đường ranh giới mà nó phơi bày: khi một công ty mô hình đưa "những việc không làm" vào điều khoản sản phẩm của mình, và không chịu nhượng bộ cho khách hàng lớn nhất, chính phủ còn có bao nhiêu công cụ trong tay, và có thể dùng đến đâu. Phán quyết của thẩm phán Lin đưa ra một câu trả lời từ phía tòa án Mỹ, chưa chắc đã là câu trả lời cuối cùng.
Nguồn tham khảo: văn bản phán quyết của Tòa án Liên bang Khu vực Bắc California, CNBC, CocoLoop, NPR, Axios; số trang phán quyết, tên thẩm phán, trình tự trước sau giữa quyết định xếp loại và vụ kiện, cùng phát ngôn của hai bên đã được đối chiếu chéo qua nhiều nguồn tin.