Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) đã đưa ra lời nhắc nhở với ngành robot tại họp báo thường kỳ tháng 8. Ông Lý Siêu (Li Chao), Phó Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu Chính sách kiêm người phát ngôn cơ quan này, cho biết ngành robot liên quan đến nhiều công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, sản xuất tiên tiến và vật liệu mới. Ông nhấn mạnh mỗi địa phương cần xác định vị trí dựa trên nguồn lực và lợi thế công nghiệp riêng, tránh chạy theo phong trào một cách mù quáng và đổ xô đầu tư.
Đặt cạnh dữ liệu ngành của năm nay, phát biểu này càng có trọng lượng hơn.
Bán rất ít, sản xuất rất nhiều
Theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin (MIIT), doanh thu của các doanh nghiệp robot quy mô đáng kể đã vượt 300 tỷ nhân dân tệ vào năm 2025, với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm trên 20% trong 5 năm qua. Nửa đầu năm 2026, doanh thu đạt 165,5 tỷ nhân dân tệ, tăng 24,5% so với cùng kỳ. Một con số khác mà NDRC từng công bố và được trích dẫn nhiều hơn: cứ 10 robot hình người và robot bốn chân thông minh bán ra trên toàn cầu thì có 8 chiếc sản xuất tại Trung Quốc.
Nhưng khi thu hẹp ống kính vào riêng phân khúc robot hình người, bức tranh không còn rộng mở như vậy. Nửa đầu năm 2026, lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu khoảng 19.100 chiếc, trong đó Trung Quốc chiếm hơn 97%.
Đặt hai con số cạnh nhau, khoảng cách khá chói mắt. Phần lớn trong 165,5 tỷ nhân dân tệ doanh thu đến từ các dòng sản phẩm đã có mô hình kinh doanh khép kín từ lâu như cánh tay robot công nghiệp, xe tự hành AGV và robot cộng tác. Phần đóng góp của robot hình người, ước tính thô từ mức 19.100 chiếc với giá bình quân khá lạc quan là 200.000 nhân dân tệ mỗi chiếc, cả ngành trong nửa năm chỉ đạt khoảng 3,8 tỷ nhân dân tệ, chiếm hơn 2% một chút trong tổng doanh thu ngành.
Đứng sau con số 2% đó là hơn 150 doanh nghiệp robot hình người — con số mà NDRC từng đưa ra cuối năm ngoái, đồng thời chỉ rõ hơn một nửa trong số này là startup hoặc doanh nghiệp lấn sân từ ngành khác. Chia 19.100 chiếc cho 150 doanh nghiệp, trung bình mỗi doanh nghiệp chỉ hơn một trăm chiếc. Đây còn là cách tính lạc quan, khi gộp toàn bộ lượng xuất xưởng toàn cầu cho các nhà sản xuất Trung Quốc.
Cụm từ "chạy theo phong trào" nhắm vào ai
Cách dùng từ của NDRC đã có sự nâng cấp. Hồi tháng 11 năm ngoái, cách nói là "ngăn ngừa các sản phẩm robot hình người trùng lặp cao ồ ạt ra mắt, chèn ép không gian nghiên cứu phát triển", nhắm vào tình trạng sản phẩm đồng nhất. Lần này, các cụm từ như "phù hợp điều kiện địa phương", "tránh chạy theo phong trào mù quáng" chuyển trọng tâm sang chính quyền địa phương — việc xây khu công nghiệp, lập quỹ chuyên biệt, thu hút nhà sản xuất robot hoàn chỉnh gần như lặp lại y hệt nhau ở các địa phương trong hai năm qua.
Mặt khác của cơn sốt ngành thể hiện rõ hơn tại các triển lãm và trên thị trường vốn. Hội nghị Robot Thế giới 2026 có hơn 300 doanh nghiệp tham gia trưng bày, tăng 69% so với năm ngoái, dự kiến trưng bày hơn 3.000 sản phẩm, trong đó có hơn 300 sản phẩm ra mắt lần đầu. Trên sàn Hong Kong và bảng STAR Thượng Hải, Unitree Robotics đã qua vòng thẩm định niêm yết, dự kiến huy động 4,2 tỷ nhân dân tệ, chạy đua trở thành cổ phiếu AI hiện thân đầu tiên; nhiều đối thủ khác đang xếp hàng.
Tiến bộ về công nghệ là có thật. Bà Từ Hiểu Lan (Xu Xiaolan), Chủ tịch Hội Điện tử Trung Quốc, cho biết bàn tay robot nội địa đã đạt độ chính xác cấp 0,1 mm, tuổi thọ mỗi chiếc vượt 1 triệu lần thao tác. Kể từ khi AI hiện thân lần đầu được đưa vào báo cáo công tác chính phủ vào tháng 3/2025, mật độ nguồn lực chính sách mà ngành nhận được cũng chưa từng có tiền lệ.
Vấn đề nằm ở chỗ, giữa việc nâng cao độ chính xác linh kiện và việc bán được robot hoàn chỉnh vẫn còn cách nhau ba rào cản: kịch bản ứng dụng, chi phí và độ tin cậy. Một thống kê trước đó cho thấy Trung Quốc sản xuất tới 90% robot hình người toàn cầu, nhưng chỉ 23% người mua nói hài lòng — tốc độ mở rộng công suất đang chạy trước việc kiểm chứng nhu cầu.
Mũi tiêm hạ nhiệt nhắm vào ai
Lần này NDRC không ban hành biện pháp hạn chế nào, chỉ là một phát biểu của người phát ngôn, tính ràng buộc có hạn. Nhưng với các cơ quan xúc tiến đầu tư địa phương, kiểu phát ngôn này thường được xem là tín hiệu định hướng: bài học nhãn tiền về dư thừa công suất pin lithium, quang điện vẫn còn rất gần. Khi trung ương lên tiếng cảnh báo sớm, thường đồng nghĩa việc phê duyệt dự án, quỹ chuyên biệt, quy hoạch khu công nghiệp sau đó sẽ bị siết chặt hơn.
Với doanh nghiệp, đường truyền áp lực trực tiếp hơn nhiều. Một khi môi trường huy động vốn chuyển từ "kể câu chuyện" sang "nhìn vào đơn hàng", mẫu số 19.100 chiếc sẽ trở thành câu hỏi mà mỗi công ty buộc phải trả lời. Trong số 150 doanh nghiệp, phần lớn sẽ không giành được thị phần đáng kể.
Hiệu ứng dẫn đầu của ngành sẽ trở nên rõ ràng hơn vào năm sau. Ai hạ được chi phí trên mỗi chiếc, chạy thành công một kịch bản ứng dụng cụ thể, người đó sẽ giành phần lớn lượng xuất xưởng của phân khúc này; số doanh nghiệp còn lại nhiều khả năng sẽ bị sáp nhập, hoặc lặng lẽ lùi về chuỗi cung ứng linh kiện.
Nguồn tham khảo: họp báo Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, dữ liệu ngành của Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin, Tân Hoa Xã, CocoLoop, Hội Điện tử Trung Quốc; doanh thu và sản lượng xuất xưởng được đối chiếu theo số liệu công bố chính thức, giá bình quân mỗi chiếc và quy mô phân khúc là ước tính thô, không phải số liệu chính thức.