Trung Quốc sản xuất khoảng 90% robot hình người trên thế giới trong năm 2025. Nhưng khi Morgan Stanley khảo sát các doanh nghiệp thật sự có khả năng mua và sử dụng, chỉ 23% nói rằng họ hài lòng.
Những con số phía sau cơn sốt
Nếu nhìn vào lượng xuất xưởng, thị trường đang tăng rất nhanh. Năm ngoái Trung Quốc giao 14.000 robot hình người, và Morgan Stanley dự báo năm nay con số sẽ lên 28.000 chiếc. Tuy nhiên, nhóm của nhà phân tích Sheng Zhong cho biết 92% người được hỏi chỉ cân nhắc mua số lượng lớn nếu giá dưới 200.000 nhân dân tệ, khoảng 28.000 USD. Họ cũng phàn nàn rằng robot còn thiếu độ linh hoạt, chức năng chưa đủ và pin chỉ chạy được 2 đến 3 giờ.
Chỉ khoảng 10% doanh nghiệp đang thực hiện pilot có thực chất. Nhiều robot đã bán ra chủ yếu xuất hiện ở phòng trưng bày, chương trình giải trí, marathon và các lễ hội công nghệ. Báo cáo nêu khoảng cách này rất thẳng: các robot có thể chạy bán marathon nhanh hơn bất kỳ người sống nào, nhưng vẫn chưa làm nổi một ca tám giờ.
Hơn 150 công ty chen vào cùng một đường đua
Hiện có hơn 150 công ty tại Trung Quốc phát triển robot hình người. Robot hình người được đưa vào nhóm ngành ưu tiên trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, với quỹ nhà nước một nghìn tỷ nhân dân tệ đứng sau. Tuy vậy, chính Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia cũng cảnh báo vào tháng 12/2025 về "dư thừa sản phẩm" và "đầu tư trùng lặp".
Thị trường vốn đã phản ứng trước. Unitree nộp hồ sơ IPO 608 triệu USD với mục tiêu định giá 7 tỷ USD. AgiBot tìm cách niêm yết tại Hong Kong với mức định giá khoảng 6 tỷ USD. UBTech tuyển giám đốc khoa học AI với gói lương 18 triệu USD, trong khi Walker S2 đã nhận đơn hàng hơn 800 triệu nhân dân tệ. Unitree và AgiBot đều muốn tận dụng cửa sổ niêm yết năm 2026 trước khi làn sóng chú ý hạ nhiệt.
Mỹ đi theo một con đường khác
Boston Dynamics bắt đầu sản xuất hàng loạt Atlas vào tháng 1 năm nay và đặt mục tiêu 30.000 chiếc mỗi năm vào 2028. Figure AI đạt định giá 39 tỷ USD, nhưng lượng giao hàng thực tế vẫn ít. Optimus của Tesla, theo chính Elon Musk, vẫn chưa được dùng ở quy mô lớn.
Khác biệt rất rõ: các công ty Mỹ nói về định giá và trình diễn công nghệ; các công ty Trung Quốc cạnh tranh bằng sản lượng và chi phí. Các mẫu Trung Quốc như Unitree H2 và Kepler đã kéo giá xuống dưới 30.000 USD. Morgan Stanley dự báo giá trung bình tại Trung Quốc giảm từ 50.000 USD năm 2024 xuống 21.000 USD vào 2050, trong khi Mỹ giảm từ 200.000 USD xuống 75.000 USD.
Thị trường 5 nghìn tỷ USD sẽ được chia thế nào
Dự báo dài hạn của Morgan Stanley đặt quy mô thị trường năm 2050 ở mức 5 nghìn tỷ USD. Khi đó toàn cầu có thể có khoảng 1 tỷ robot hình người đang hoạt động, Trung Quốc dẫn đầu với 302,3 triệu chiếc và Mỹ đứng thứ hai với 77,7 triệu chiếc. Khoảng 90%, tức gần 930 triệu chiếc, sẽ được dùng trong công nghiệp và thương mại để làm các công việc lặp lại.
Canh bạc thật sự
Sheng Zhong dự đoán sẽ có một vòng sàng lọc mạnh. Công suất đã vượt xa doanh số, và nhiều robot được các công ty tự dùng cho nghiên cứu thay vì bán cho khách hàng. Dựa trên kinh nghiệm từ điện tử tiêu dùng và xe năng lượng mới, trong hơn 150 công ty hiện nay có thể chưa đến 20 công ty còn trụ lại sau 5 năm.
Với Trung Quốc, robot hình người không chỉ là một bước nâng cấp công nghiệp. Giống xe điện và quang điện, nó được đặt cược như trụ cột cho quyền dẫn dắt xuất khẩu sản xuất toàn cầu ở giai đoạn tiếp theo. Điểm khác là xe điện đã có Tesla chứng minh mô hình kinh doanh, còn quang điện có trợ cấp châu Âu kéo nhu cầu ban đầu. Robot hình người vẫn vướng câu hỏi cơ bản nhất: ai sẽ mua, và mua để làm gì?
Công nghệ đã tới trước, khách hàng thì chưa. Trong một đến hai năm tới, công ty nào tìm được kịch bản sử dụng thường xuyên, đo lường được và tính rõ ROI sẽ sống sót đến vòng sau. Phần còn lại có thể trở thành học phí của quỹ nhà nước một nghìn tỷ nhân dân tệ.
Nguồn: China's humanoid robot boom faces reality check as 150 companies chase a market where only 23% of buyers are satisfied (The Next Web); Humanoid Robots to Drive Next Leg of China Export Dominance (Bloomberg); CocoLoop; Morgan Stanley expects China's humanoid robot sales to double in revised forecast (South China Morning Post)