Trên trang Federal Register của Mỹ, nơi đăng tải danh sách các quy định liên bang mới được đề xuất, một tính năng tìm kiếm chạy bằng mô hình Qwen của Alibaba đã bị âm thầm gỡ bỏ vào khoảng thứ Tư. Theo các ảnh chụp màn hình và bản lưu trữ mã nguồn mà Reuters xem được, thời điểm gỡ bỏ gần như trùng khớp với lúc các bài đăng liên quan bắt đầu xuất hiện trên mạng xã hội.
Federal Register do Cục Lưu trữ Quốc gia Mỹ (National Archives) vận hành, mỗi ngày công bố danh sách các quy định liên bang mới được đề xuất. Tính năng bị gỡ cho phép người dùng duyệt các bình luận công khai về quy định bằng ngôn ngữ tự nhiên. Trước đó trang này cung cấp nhiều lựa chọn tìm kiếm, và Qwen là một trong số đó.
Điều nhạy cảm nằm ở thời điểm
Xét riêng bản thân tính năng này thì không gây tranh cãi nhiều. Qwen là mô hình trọng số mở, các thành phần cốt lõi có thể tải về và tùy chỉnh công khai, chi phí thường thấp hơn các mô hình đóng như của Anthropic hay OpenAI. Một số chuyên gia chỉ ra rằng nội dung trên Federal Register vốn đã là thông tin công khai, nên việc dùng Qwen để tìm kiếm dường như không tạo ra rủi ro an ninh mạng tức thời.
Điều gây chú ý hơn là mốc thời gian. Tuần trước FBI vừa cáo buộc Alibaba sao chép công nghệ mô hình của Anthropic để xây dựng công cụ AI riêng; tuần sau lãnh đạo hai nước lại có cuộc gặp. Việc một trang web của chính phủ liên bang bị phát hiện đang dùng mô hình Trung Quốc đúng vào thời điểm này, cộng với tốc độ gỡ bỏ nhanh chóng, khiến câu chuyện nóng lên.
Đây cũng là chỗ cần thận trọng. Thời điểm triển khai tính năng này hiện chưa rõ, ai là người quyết định gỡ và vì sao cũng chưa có thông tin chính thức: cả Cục Lưu trữ Quốc gia lẫn Nhà Trắng đều không phản hồi yêu cầu bình luận. Việc đọc thẳng chuyện "âm thầm gỡ bỏ" thành "chính phủ vội vàng chữa cháy" đã vượt quá những gì thông tin hiện có có thể xác nhận. Dữ liệu có từng rời khỏi vành đai an ninh của chính phủ hay không cũng vẫn chỉ là câu hỏi đang được quan tâm, chứ chưa phải sự thật đã xác nhận.
Một lựa chọn được đưa ra ánh sáng
Sự việc nhỏ này đáng được ghi lại vì nó cụ thể hóa một vấn đề lớn hơn: các mô hình Trung Quốc trọng số mở có năng lực mạnh, chi phí thấp, vốn hấp dẫn tự nhiên với các cơ quan có ngân sách hạn chế; nhưng chỉ cần mô hình đến từ nhà cung cấp Trung Quốc, trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Trung hiện nay, bên mua sẽ phải gánh thêm một lớp rủi ro chính trị và tuân thủ.
Đối với các nhà cung cấp Trung Quốc, đây là một tín hiệu khá thực tế trên con đường toàn cầu hóa. Qwen hỗ trợ đa ngôn ngữ, trọng số mở, lượng tải xuống lớn, về mặt kỹ thuật đã thực sự len vào các kịch bản chính phủ và doanh nghiệp ở nước ngoài; nhưng một khi bước vào lĩnh vực mua sắm công, hạ tầng trọng yếu, ngoài việc mô hình có tốt hay không, còn có một ngưỡng về "nguồn gốc" mà các chỉ số kỹ thuật không quyết định được. Cách Federal Register xử lý lần này — không giải thích, gỡ thẳng — tự nó đã cho thấy trong những tình huống như vậy, việc tránh tranh cãi được ưu tiên hơn tính năng.
Điều cần theo dõi tiếp là liệu các cơ quan liên bang khác của Mỹ có rà soát theo các mô hình Trung Quốc đang sử dụng hay không, và sau cuộc gặp Mỹ-Trung tuần tới, độ nhạy cảm quanh nguồn gốc mô hình sẽ nới lỏng hay siết chặt hơn.
Nguồn tham khảo: Reuters, CocoLoop, BusinessWorld; thời điểm gỡ bỏ, cáo buộc của FBI và việc không có phản hồi chính thức được xác minh qua ảnh chụp màn hình và bản lưu mã nguồn của Reuters.