Ngày 3/11, Menlo Ventures công bố báo cáo thường niên lần thứ tư «State of Enterprise AI» (Hiện trạng AI doanh nghiệp). Một nhóm số liệu trong đó lan truyền nhanh nhất trong cộng đồng tiếng Trung: trong số tiền doanh nghiệp chi cho mô hình mở, 89% chảy về các mô hình của Trung Quốc.
Theo phần phân tích chi tiết mà các báo đã đăng, Kimi của Moonshot AI chiếm 61%, DeepSeek chiếm 15%, dòng GLM của Zhipu AI chiếm 11%, còn Llama của Meta chỉ còn 7%. Một năm trước, Llama vẫn là lựa chọn mặc định phổ biến nhất khi doanh nghiệp Mỹ triển khai mô hình mở.
Trước hết hãy nhìn đúng mẫu số
Mẫu số của nhóm số liệu này rất nhỏ. Một con số khác trong báo cáo cho biết: mô hình mở chỉ chiếm 4% chi tiêu mô hình của doanh nghiệp, nhưng chiếm 19% lượng sử dụng. Tiền ít, lượng nhiều, cho thấy doanh nghiệp chủ yếu dùng mô hình mở cho những tác vụ nhạy cảm về đơn giá và có số lượt gọi lớn.
Ở phía mô hình đóng, Anthropic và OpenAI qua API chiếm tổng cộng 86% chi tiêu API mô hình lớn của doanh nghiệp, so với 67% một năm trước. Trong đó Anthropic tăng từ 40% lên 55%, OpenAI tăng từ 27% lên 31%, còn Google giảm từ 21% xuống 9%. Ba phòng thí nghiệm hàng đầu cộng lại chiếm 69% tổng chi tiêu triển khai, khoảng 122,7 tỷ USD.
Báo cáo ước tính chi tiêu triển khai AI của doanh nghiệp tính đến tháng 9 năm nay vào khoảng 176,8 tỷ USD; con số của năm 2025 là 33 tỷ USD. Dữ liệu đến từ khảo sát khoảng 400 người ra quyết định tại doanh nghiệp Mỹ, những người này cùng quản lý hơn 4 tỷ USD ngân sách AI.
Cần nói rõ một vài điểm về phạm vi số liệu:
- Tất cả người được hỏi đều ở Mỹ; một số báo viết thành “chi tiêu của doanh nghiệp toàn cầu”, cách diễn đạt này hơi rộng;
- Nhóm số liệu chi tiết Kimi 61%, DeepSeek 15%, GLM 11% là do South China Morning Post và Cailian Press (Tài Liên Xã) thuật lại; chúng tôi không tìm thấy bảng gốc trong bản tóm tắt tiếng Anh của báo cáo;
- Tất cả đều là khảo sát và ước tính của Menlo, không phải thống kê thị trường đã được kiểm toán.
Điều này có ý nghĩa gì với các hãng mô hình Trung Quốc
Lấy Kimi, bên có thị phần lớn nhất: 61% nhân với 4%, ước tính thô chiếm khoảng 2,4% tổng chi tiêu mô hình của doanh nghiệp Mỹ. Tỷ lệ này rất nhỏ trong một hóa đơn chủ yếu là API mô hình đóng, nhưng nó cho thấy một điều: khi chọn mô hình mở, doanh nghiệp Mỹ đã đặt mô hình Trung Quốc lên vị trí ưu tiên số một.
Với các hãng Trung Quốc, ranh giới của con đường này cũng rõ ràng. Trọng số mở được doanh nghiệp tự triển khai hoặc chạy qua bên thứ ba lưu trữ, phần lớn tiền chảy về nhà cung cấp đám mây và dịch vụ suy luận, doanh thu API mà bên làm mô hình trực tiếp nhận được là có hạn. “Thị phần” của Kimi, DeepSeek và GLM trong báo cáo này có thể có một phần đáng kể là phí suy luận doanh nghiệp trả cho bên lưu trữ; cách tính của Menlo có tách lớp này ra hay không thì tài liệu công khai hiện chưa nêu rõ.
Còn có độ trễ về thời gian. Khảo sát được thực hiện vào tháng 9, sau đó một số mô hình Trung Quốc lần lượt ra phiên bản mới, phía Llama cũng không đứng yên; những thay đổi này phải đợi báo cáo kỳ sau mới thấy được. Trong số doanh nghiệp được khảo sát có bao nhiêu thuộc nhà thầu chính phủ, tài chính và các ngành bị hạn chế mua sắm, báo cáo cũng không tách riêng, trong khi chính nhóm khách hàng này nhiều khả năng nhất sẽ phải thay mô hình Trung Quốc vì yêu cầu tuân thủ.
Hai con số khác trong báo cáo
Thứ nhất là lưu lượng của tác tử (agent). Báo cáo dẫn số liệu của OpenRouter, cho biết tác tử đã chiếm 80% token của dịch vụ định tuyến này, khoảng 130,9 nghìn tỷ mỗi tuần, gấp khoảng 7 lần mức dùng do con người trực tiếp điều khiển; lưu lượng của tác tử đã vượt con người từ đầu tháng 2 năm nay.
Thứ hai là lập trình. Chi tiêu cho ứng dụng AI của doanh nghiệp vào khoảng 77,3 tỷ USD, trong đó mảng lập trình chiếm 34 tỷ USD, và Claude Code cùng Codex cộng lại là 24 tỷ USD, chiếm bảy phần mười chi tiêu cho lập trình. Doanh nghiệp dồn tiền vào một vài công cụ lập trình, mô hình mở gần như không có tiếng nói ở mảng này; sân nhà của chúng vẫn là xử lý lô ở hậu trường và các lệnh gọi nhạy cảm về chi phí.
Nguồn tham khảo: báo cáo thường niên «State of Enterprise AI» của Menlo Ventures, South China Morning Post, CocoLoop, Cailian Press; phần tóm tắt báo cáo được dùng để đối chiếu tỷ trọng chi tiêu mô hình mở, thị phần API và mẫu khảo sát, còn thị phần chi tiết theo từng mô hình lấy theo cách thuật lại của truyền thông.