Ấn bản 2026 của State of AI Report, do Nathan Benaich, người sáng lập quỹ đầu tư Air Street Capital, làm chủ biên, đã ra mắt ngày 8/10. Đây là lần thứ chín báo cáo được phát hành kể từ năm 2018. Trên trang web của báo cáo, mỗi chương có một câu dẫn nhập, và câu đứng đầu là: “The frontier is now a three-lab race.”
Ba phòng thí nghiệm đó là Anthropic, OpenAI và Google. Theo chỉ số trí tuệ của Artificial Analysis mà báo cáo sử dụng (phiên bản v4.1 đến v4.3, thiên về các tác vụ tác tử), Anthropic đứng đầu; còn nếu xét bảng xếp hạng theo sở thích người dùng của Arena thì Google dẫn trước. Báo cáo cũng được cho là nhắc rằng các bài kiểm tra về toán, suy luận khoa học và lập trình chỉ trong vài tháng đã bị đẩy gần tới mức trần, và yếu tố tiếp theo có thể phân hóa các mô hình là những bài đánh giá mới đo độ tin cậy trên công việc thực tế.
Câu dẫn nhập của chín chương
Các câu dẫn nhập được liệt kê trên trang web của báo cáo về cơ bản phác họa những mạch chính của năm qua:
- Tác tử: công cụ và ngữ cảnh tốt hơn giúp tác tử làm được nhiều việc hơn;
- Năng lực tính toán: việc mở rộng cần có vốn, thi công và sự đồng thuận của địa phương;
- Thương mại: suy luận (inference) đang trở thành một ngành kinh doanh quy mô rất lớn;
- Robot: đang tiến gần tới “khoảnh khắc GPT-2” của riêng mình;
- Khoa học: thuốc được AI hỗ trợ khám phá đã bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III;
- Chính sách: Washington đang tăng cường kiểm soát đối với AI tiên phong;
- An toàn: “AI agents have attacked real systems.”
Chương cuối là phần dự báo cho năm 2027. Theo thông lệ, báo cáo tự chấm điểm các dự báo năm trước: theo thông tin được đăng tải, trong 10 dự báo có 2 dự báo trúng hoàn toàn, 5 trúng một phần và 3 trượt. Trang web của báo cáo còn có một bảng tổng hợp từ 2018 đến 2024: trong 59 dự báo đã được chấm, 31 trúng, 8 trúng một phần và 20 trượt, tỷ lệ trúng theo tiêu chí chặt là 53%.
Sự phản đối của địa phương trở thành một biến số
Điểm mà nhiều bản tóm tắt cùng nhắc tới là sức cản ở cấp địa phương đối với các trung tâm dữ liệu. Báo cáo trích dẫn khảo sát của Gallup vào tháng 3/2026: 71% người Mỹ được hỏi phản đối việc xây trung tâm dữ liệu AI tại địa phương, trong khi tỷ lệ phản đối xây nhà máy điện hạt nhân tại địa phương là 53%. Một bộ số liệu khác từ Data Center Watch cho biết chỉ riêng quý II/2026 đã có ít nhất 45 dự án bị đình chỉ hoặc hoãn vì sự phản đối của địa phương, với tổng vốn đầu tư dự kiến gần 68 tỷ USD.
AI chủ quyền là một mạch khác. Báo cáo thống kê tổng cam kết đầu tư từ các chương trình AI chủ quyền của nhiều quốc gia vào khoảng 138 tỷ USD, và chỉ ra một hiện tượng: những nước muốn giảm phụ thuộc bên ngoài thường vẫn đặt những đơn hàng đầu tiên cho cùng một nhà cung cấp chip.
Nhận định chung của báo cáo là năng lực mô hình vẫn đang tăng, chi phí trên mỗi đơn vị vẫn đang giảm, nhưng quy mô có thể đạt tới ngày càng phụ thuộc vào những thứ nằm ngoài mô hình: điện năng, sự đồng thuận của cộng đồng và quyền tiếp cận.
Điều độc giả Trung Quốc nên chú ý
Báo cáo này từ lâu là mốc tham chiếu hằng năm của giới đầu tư và nghiên cứu ở nước ngoài, nên cách nó xếp thứ hạng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá của nhiều quỹ và doanh nghiệp. Bản 2025 viết rằng OpenAI giữ vị trí dẫn đầu với cách biệt hẹp, còn DeepSeek, Qwen và Kimi bám sát phía sau; kết luận ở trang đầu của bản 2026 thu hẹp tuyến đầu còn ba phòng thí nghiệm của Mỹ, còn vị trí của các mô hình Trung Quốc phải xem ở biểu đồ xếp hạng và chương về mã nguồn mở trong phần nội dung chính.
Câu dẫn nhập của chương chính sách, “Washington is asserting control over frontier AI”, liên quan trực tiếp hơn tới các nhà phát triển trong nước. Việc Mỹ siết chặt xuất khẩu chip và quyền truy cập mô hình trong năm qua được báo cáo cho là được tóm lược thành xu hướng các chính phủ tăng cường kiểm soát năng lực tính toán và quyền truy cập mô hình, điều này gắn với chi phí để các nhóm trong nước có được GPU và gọi API nước ngoài.
Cần lưu ý rằng một phần số liệu nêu trên lấy từ các trang chương trên website của báo cáo và nhiều bản tóm tắt của bên thứ ba; bảng gốc trong PDF của báo cáo lần này chưa thể đối chiếu từng mục, nên cách tính cụ thể cần theo bản đầy đủ do Air Street công bố.
Nguồn tham khảo: các trang chương trên website State of AI Report, Crypto Briefing, bản tóm tắt báo cáo của ToolNavs, CocoLoop; tỷ lệ khảo sát, số dự án bị chặn và mức đầu tư AI chủ quyền theo cách trích dẫn của báo cáo, số dự báo trúng theo thống kê tự chấm điểm của báo cáo.