4 giờ chiều thứ Hai, Google đã ký.
Lầu Năm Góc giờ có thể dùng Gemini cho các nhiệm vụ mật. Đây không còn là kiểu sử dụng trên dữ liệu công khai, mà là classified workload thật sự, chạy được trong mạng quân sự tách biệt vật lý. Điều khoản hợp đồng viết khá thẳng: "any lawful government purpose", tức mọi mục đích chính phủ hợp pháp. Google còn phải hỗ trợ điều chỉnh thiết lập an toàn AI và bộ lọc theo yêu cầu của chính phủ, đồng thời không có quyền kiểm soát hay phủ quyết các quyết định hợp pháp của chính phủ.
Việc thời điểm ký được nêu chính xác đến 4 giờ chiều đã cho thấy tính chất của thỏa thuận này. Đây không phải một lần gia hạn thông thường.
600 chữ ký, hơn 20 phó chủ tịch
Một ngày trước khi hợp đồng được ký, nội bộ Google bùng lên phản đối.
Hơn 600 nhân viên ký một lá thư phản đối. Trong số đó có hơn 20 phó chủ tịch và các giám đốc từ DeepMind. Việc các lãnh đạo ở cấp này cùng đứng tên chống lại quyết định của CEO là điều hiếm thấy trong lịch sử Google.
Lá thư có một câu rất nặng:
"The only way to guarantee that Google does not become associated with such harms is to reject any classified workloads."
Các nhân viên nêu bốn mối lo chính. Khi AI được triển khai trong mạng quân sự tách biệt, bên ngoài gần như không thể giám sát. Cụm từ rộng như "all lawful uses" có thể phủ lên các hàng rào an toàn do chính nhà cung cấp đặt ra. Trong nhiệm vụ mật, nhân viên không có quyền giám sát. Và Google trước đó đã âm thầm xóa điều khoản không làm vũ khí khỏi nguyên tắc AI của mình.
Điểm cuối cùng mới là then chốt.
Tám năm trước Google từng đối mặt chuyện này
Năm 2018, Project Maven đã tạo ra một làn sóng phản đối lớn. Hàng nghìn nhân viên phản đối việc Google làm AI nhận diện mục tiêu bằng drone cho Bộ Quốc phòng. Cuối cùng Sundar Pichai không chịu nổi áp lực và để hợp đồng kết thúc. Đó là một trong những thắng lợi mang tính biểu tượng nhất của phong trào lao động ở Silicon Valley khi ấy.
Tám năm sau, kết quả đã khác.
Google không chỉ sửa nguyên tắc AI và xóa điều khoản về vũ khí. Công ty còn nhận các hợp đồng đám mây trị giá hàng tỷ USD từ Bộ Quốc phòng, còn Gemini đã chạy trong môi trường người dùng quân sự. Lần mở rộng sang nhiệm vụ mật này chỉ là đẩy nốt cánh cửa cuối cùng.
Chính người tổ chức lá thư của nhân viên cũng nói: "the issue remains unresolved". Vấn đề chưa được giải quyết, chỉ bị thời gian làm nhạt đi.
Anthropic rời đi, Google bước vào
Bối cảnh ngành khiến động thái này đáng chú ý hơn.
Anthropic trước đây cũng từng được Lầu Năm Góc nhắm tới. Nhưng công ty này kiên quyết không nới lỏng thiết lập an toàn, từ chối yêu cầu hạ bộ lọc của chính phủ. Kết quả là Anthropic bị đưa vào danh sách rủi ro chuỗi cung ứng quân sự, gần như một dạng cấm cửa gián tiếp. CocoLoop từng viết về chuyện này.
Khi Anthropic rời đi, vị trí đó bỏ trống.
Microsoft và OpenAI đã có các hợp đồng mật đang chạy. Giờ Google cũng giành phần này. Trong ba phòng thí nghiệm AI frontier của Mỹ, chỉ còn Anthropic không sẵn sàng điều chỉnh chính sách an toàn cho quân đội. Đây không phải ngẫu nhiên. Đó là sự phân tầng của ngành: bên hợp tác nhận hợp đồng lớn, bên không hợp tác bị loại ra.
Hơn 20 giám đốc DeepMind ký thư chắc chắn nhìn thấy điều đó. Thứ được ký lần này không chỉ là một hợp đồng. Nó còn là dấu hiệu Google buông bỏ khoảng cách cuối cùng với ranh giới "AI không phục vụ mục đích quân sự".
Có thể đảo chiều không?
Nói thật, kịch bản năm 2018, khi phản đối của nhân viên buộc công ty đổi hướng, khó lặp lại lần này.
Pichai giờ không chỉ đối diện một khủng hoảng PR. Ông đối diện áp lực địa chính trị. Chính phủ Mỹ muốn đưa cả năng lực tính toán AI lẫn mô hình frontier vào hệ thống quân sự; ai không hợp tác thì bị đẩy ra ngoài. Anthropic đã cho thấy hậu quả đó trông như thế nào.
Lá thư với 600 chữ ký lên headline Bloomberg một ngày. Ngày mai nó sẽ bị tin mới đẩy xuống. Cổ phiếu Google không giảm, Bộ Quốc phòng có thứ mình muốn, CEO có hợp đồng, còn nhân viên tiếp tục đi làm.
Còn Gemini thực sự được dùng làm gì trong phòng máy tách biệt của Lầu Năm Góc, theo điều khoản hợp đồng, người bên ngoài không có quyền biết.
Nguồn: CocoLoop, Google's updated Pentagon deal uses Gemini for 'any lawful government purpose' with classified data (9to5Google); Google Allows Pentagon to Use Its AI in Classified Military Work (Bloomberg); Hundreds Of Google Employees Revolt Over Pentagon AI Deal (Yahoo News); Google Pentagon AI Deal Expands Into Classified Work (WinBuzzer)