Ngày 8 tháng 4, Meta đã phát hành Muse Spark.
Đây là mô hình AI chủ lực tự phát triển hoàn toàn đóng đầu tiên trong lịch sử Meta, cũng là thành quả quan trọng đầu tiên sau khi hãng chi 14 tỷ USD để đưa Alexandr Wang về và thành lập Phòng thí nghiệm Siêu thông minh Meta (Meta Superintelligence Labs).
Không còn là Llama nữa
Llama đã là lá cờ đầu của Meta trong nhiều năm — mã nguồn mở, có thể triển khai cục bộ, thân thiện với nghiên cứu.
Muse Spark đi theo một hướng khác. Nó chỉ có thể sử dụng trên meta.ai và ứng dụng Meta AI; API riêng tư vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm nội bộ với số lượng người dùng hạn chế. "Chúng tôi hy vọng sẽ phát hành mã nguồn mở một phiên bản nào đó trong tương lai" — câu nói này, cộng đồng mã nguồn mở hẳn đã nghe ra sắc thái tinh tế.
Từ Llama đến Muse Spark không phải là sự chuyển hướng ngẫu nhiên. Cuối năm 2025, Meta đã tiết lộ hai mô hình độc quyền mang mã hiệu Avocado và Mango. Giờ đây, Muse Spark là sản phẩm ra mắt trước chúng, và hướng đi đã rõ: Meta muốn cạnh tranh trực diện với OpenAI và Google trên đường đua mô hình đóng.
Công nghệ đáng chú ý nhất: Nén tư duy
Muse Spark có một chế độ gọi là Contemplating, tương đương với chế độ Thinking của OpenAI — cho phép mô hình suy nghĩ sâu trước khi trả lời.
Nhưng điều thú vị nằm ở cơ chế huấn luyện bên trong.
Các kỹ sư Meta đặt ra hình phạt về thời gian suy nghĩ của mô hình trong giai đoạn học tăng cường — suy nghĩ quá lâu sẽ bị trừ điểm. Ban đầu, phản ứng của mô hình là đưa ra câu trả lời nhanh hơn (chất lượng giảm). Nhưng khi quá trình huấn luyện tiếp diễn, một bước ngoặt xuất hiện: mô hình bắt đầu tự học cách nén tư duy — sử dụng ít token hơn nhưng vẫn duy trì độ chính xác tương đương.
Meta gọi đây là thought compression (nén tư duy).
Kết quả? Họ cho biết, lượng tính toán cần thiết để Muse Spark đạt được năng lực tương đương ít hơn một bậc độ lớn so với thế hệ flagship trước, Llama 4 Maverick.
Đây không phải là một tối ưu nhỏ, mà là sự khác biệt về cấp số nhân.
Điểm chuẩn thế nào
Ở chế độ Contemplating:
- Humanity's Last Exam: 58% (bảng xếp hạng này rất khó, 58% là con số cạnh tranh)
- FrontierScience Research: 38%
So sánh với đối thủ cùng thời: có thể sánh ngang với Gemini Deep Think và GPT Pro, ít nhất là trên các bài kiểm tra chuẩn này.
Ý nghĩa thực tế
Muse Spark trước tiên sẽ được triển khai để nâng cấp các tính năng Meta AI trong Facebook, Instagram, WhatsApp, Messenger và kính Ray-Ban. Cơ sở người dùng của Meta lên tới hàng tỷ người, mô hình này ngay khi ra mắt đã là một bài kiểm tra quy mô lớn trong thế giới thực.
Tất nhiên, chỉ khả dụng tại Mỹ — hạn chế này đồng nghĩa người dùng trong nước (Trung Quốc) tạm thời không thể tiếp cận, nhưng dữ liệu thử nghiệm sẽ sớm được công bố.
Lần này, Meta về cơ bản đang nói: Chúng tôi có những mô hình đủ tốt để không cần dựa vào chiến lược mã nguồn mở nhằm thu hút hệ sinh thái nhà phát triển.
Nguồn tham khảo: Goodbye, Llama? Meta launches new proprietary AI model Muse Spark (VentureBeat); Meta debuts new AI model, attempting to catch Google, CocoLoop, OpenAI (CNBC); Introducing Muse Spark: Scaling Towards Personal Superintelligence (Meta AI Blog)