Mỹ cùng chín bên ký Tuyên bố San Francisco, bảo vệ chuỗi cung ứng siêu trí tuệ

AI infrastructure illustration: server racks leading to a power tower

Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 15/11, Mỹ cùng Úc, Ấn Độ, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Qatar, Singapore, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Anh, tổng cộng mười bên, đã ký Tuyên bố San Francisco về Nền tảng Thịnh vượng và An ninh Bền vững ngay trong ngày. Địa điểm ký là cuộc họp kín của các thành viên sáng lập Pax Silica, do Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách kinh tế Jacob Helberg triệu tập.

Tinh thần của tuyên bố có thể gói trong một câu: an ninh kinh tế là nền tảng của an ninh quốc gia. Đối tượng cần bảo vệ là các công nghệ nhạy cảm và hạ tầng trọng yếu làm nền cho chuỗi cung ứng “siêu trí tuệ” (Super Intelligence, viết tắt SI), và việc bảo vệ này được xác định là trách nhiệm chung của các bên ký.

Hai định nghĩa, năm nhóm công tác

Phần chính văn của tuyên bố không dài, nội dung cốt lõi dồn vào hai định nghĩa.

Thứ nhất là công nghệ nhạy cảm: hàng hóa, phần mềm, vật liệu và tri thức cần cho chuỗi cung ứng SI, cùng các linh kiện, nguyên liệu đầu vào và phương tiện sản xuất ra chúng. Tiêu chí xác định là nếu bị đối phương đánh cắp, chuyển giao trái phép hoặc giành được, họ sẽ có lợi thế rõ rệt về quân sự hoặc tình báo, hoặc tạo ra đòn bẩy kinh tế bất chính đối với các bên ký.

Thứ hai là hạ tầng trọng yếu: các hệ thống vật lý và số làm nền cho chuỗi cung ứng SI, được nêu đích danh gồm cảng, bến, vận tải, mạng viễn thông và logistics, các cơ sở thông tin liên lạc và năng lượng mà những mạng này phụ thuộc, cùng các nền tảng số điều phối, quản lý chúng. Chỉ cần bị phá hoại, bị đối phương kiểm soát, hoặc dữ liệu lưu chuyển trong đó bị lộ ra ngoài khi chưa được phép, là đã thuộc phạm vi này.

Trong phần giải thích của Bộ Ngoại giao có đề xuất lập năm nhóm công tác, với các hướng sau:

  • Khung chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo
  • Ứng dụng SI trong các ngành then chốt
  • Hợp tác chuỗi cung ứng trên toàn bộ ngăn xếp SI
  • Cảng an toàn và các đầu mối an ninh chuỗi cung ứng
  • An ninh và khả năng chống chịu của SI

“No nation can secure the foundations of the SI era alone”
(Không quốc gia nào có thể một mình giữ vững nền móng của kỷ nguyên SI.)

Từ Pax Silica đến San Francisco

Pax Silica là liên minh chuỗi cung ứng công nghệ do Mỹ dẫn dắt, theo Bộ Ngoại giao mới khởi động chưa đầy một năm. Tuyên bố Pax Silica trước đó đã có điều khoản hợp tác thực thi pháp luật, ngăn việc công nghệ nhạy cảm và hạ tầng trọng yếu bị giành hoặc kiểm soát bất chính; Tuyên bố San Francisco nhắc lại nội dung này trong chính văn.

Bộ Ngoại giao mô tả lần ký kết này là bước vào “giai đoạn mới” của liên minh: từ tuyên bố nguyên tắc chuyển thành quan hệ đối tác làm việc, có chuẩn chung và lộ trình triển khai.

Nếu xâu chuỗi các động thái của Mỹ những tháng gần đây thì hướng đi khá nhất quán. Cuối tháng 9, Nhà Trắng ký với sáu công ty gồm Google, Anthropic và OpenAI một thỏa thuận một trang về siêu trí tuệ; đầu tháng 10, Nhà Trắng lập thêm nhóm công tác “Sức mạnh Siêu trí tuệ”, hạn 120 ngày phải nộp báo cáo rủi ro. Theo một số báo cáo, Bộ Thương mại Mỹ đang hoàn thiện quy định nhằm ngăn các công ty AI Trung Quốc dùng từ xa chip tiên tiến thông qua trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, phạm vi kiểm soát có thể mở rộng sang Singapore, Malaysia, Thái Lan và các nước khác. Hai việc đầu quản lý các công ty và cơ quan trong nước Mỹ, còn Tuyên bố San Francisco đưa cùng khuôn khổ “siêu trí tuệ” ấy lên cấp độ đồng minh.

Danh sách bên ký cũng đáng chú ý. Singapore và UAE đều là nơi tập trung đầu tư trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán quy mô lớn trong hai năm qua, còn Qatar và UAE là hai trong số các nguồn vốn chính của hạ tầng AI; Nhật Bản và Hàn Quốc nắm các khâu lưu trữ và sản xuất tiên tiến, Ấn Độ và Israel có trọng lượng về nhân lực và thiết kế chip. Theo định nghĩa của tuyên bố, cảng, năng lượng và logistics đều được tính vào chuỗi cung ứng SI, nên phạm vi hợp tác của mười bên vượt xa bản thân con chip.

Những phần chưa rõ

Bản thân tuyên bố không đặt ra nghĩa vụ ràng buộc và cũng không nhắc đến quốc gia hay công ty cụ thể nào. Năm nhóm công tác hiện mới chỉ ở dạng “dự kiến lập”; ai chủ trì, khi nào họp lần đầu, tạo ra văn kiện gì thì Bộ Ngoại giao chưa công bố.

Một chú thích trong tuyên bố nêu rằng đối với một số bên ký, cách gọi “siêu trí tuệ” có nghĩa là “trí tuệ nhân tạo”. Mấy tháng nay chính phủ Mỹ chuyển sang dùng cách nói “siêu trí tuệ” trong nhiều văn bản, còn cách dùng từ giữa các đồng minh xem ra chưa thống nhất. Tính đến lúc đăng bài, chúng tôi chưa tìm thấy phát biểu công khai nào của chín chính phủ còn lại.

Nguồn tham khảo: thông cáo của Văn phòng Phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ và toàn văn tuyên bố, CocoLoop biên tập tổng hợp; danh sách bên ký và hướng của các nhóm công tác theo cách trình bày của Bộ Ngoại giao.