Chiều 11/5, SoftBank đưa ra một kế hoạch khá lạ: trên khu đất cũ của Sharp ở Sakai, Osaka, hãng muốn vừa xây trung tâm dữ liệu AI, vừa tự sản xuất pin.
Nghe qua có vẻ là hai câu chuyện riêng. Nhưng khi ghép với bài toán điện năng của hạ tầng AI, chúng lại nối với nhau rất chặt.
Khu đất này từng là nhà máy màn hình LCD của Sharp. Sau khi Sharp rút khỏi mảng LCD, nhà máy bị bỏ trống. SoftBank mua lại và dự định chuyển đổi thành hai cơ sở song song: AX Factory vận hành trung tâm dữ liệu AI và sản xuất phần cứng AI, còn GX Factory sản xuất pin thế hệ mới và tấm pin mặt trời.
Một khu nhà máy, hai dây chuyền
Vai trò của AX khá rõ: chạy AI agent. Chương trình phát triển chung giữa SoftBank và OpenAI cần năng lực tính toán thật sự, và Sakai sẽ là địa điểm đầu tiên tại Nhật Bản. SoftBank trước đó đã công bố một dự án lớn hơn nhiều: khu trung tâm dữ liệu Stargate 10 GW trên đất của Bộ Năng lượng Mỹ tại Ohio. Sakai nhỏ hơn, nhưng là phiên bản nội địa đầu tiên.
Phần gây ngạc nhiên nằm ở GX. Vì sao một công ty viễn thông kiêm nhà vận hành trung tâm dữ liệu lại tự sản xuất pin?
Các con số cho thấy tham vọng. GX Factory đặt mục tiêu công suất hằng năm 1 GWh, thuộc nhóm lớn nhất tại Nhật. Hệ thống BESS thương mại có cấu hình 140 đến 560 kWh, còn BESS cấp lưới điện đạt 2.240 đến 5.380 kWh. Một đối tác công nghệ là DeltaX cho biết họ có thể nén 5 MWh dung lượng vào một container 20 feet.
SoftBank không tiết lộ tổng vốn đầu tư, nhưng đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt doanh thu hằng năm 100 tỷ yen, tương đương khoảng 600 triệu USD.
Lịch sản xuất hàng loạt bắt đầu từ năm tài chính 2027, tức sau tháng 4/2027.
Vì sao trung tâm dữ liệu AI cần tự có pin
Logic rất đơn giản: thứ thiếu nhất với trung tâm dữ liệu AI không phải chỉ là chip, mà là điện.
GPU có thể mua, tủ rack có thể xếp thêm. Nhưng nếu lưới điện không chịu nổi tải, trung tâm dữ liệu cũng không thể vận hành. Lưới điện Nhật Bản trong thập kỷ qua không được thiết kế cho làn sóng mở rộng trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Nếu SoftBank muốn chạy năng lực tính toán kiểu Stargate tại Sakai, nguồn điện có thể trở thành nút thắt.
BESS đóng vai trò lớp đệm ở giữa. Nó có thể cắt đỉnh phụ tải, làm nguồn dự phòng, xả điện vào giờ cao điểm và sạc vào giờ thấp điểm, qua đó giảm cú sốc tức thời lên lưới điện.
Tesla làm điều tương tự với Megapack, còn LG Energy Solution của Hàn Quốc cũng phát triển ESS. Việc SoftBank tự bước vào sản xuất cho thấy hãng coi dây chuyền pin là tài sản chiến lược, không chỉ là một món hàng mua ngoài.
Danh sách đối tác cũng đáng chú ý. Cosmos Lab phát triển pin kẽm-halogen dùng chất điện phân gốc nước và tuyên bố công nghệ này khó bắt cháy hơn. Với trung tâm dữ liệu ở rìa đô thị, yếu tố này rất quan trọng: các vụ cháy pin lithium đã khiến cơ quan quy hoạch siết chặt phê duyệt.
Một mảnh ghép trong ván cược Stargate
SoftBank đặt hai nhà máy cạnh nhau vì khoản cược vào hạ tầng AI của hãng đang ngày càng đi theo hướng tích hợp dọc.
- Trước cuối năm 2025, SoftBank dự kiến rót 22,5 tỷ USD vào OpenAI.
- Khu Stargate tại Ohio có quy mô 10 GW.
- AX Factory ở Sakai sẽ chạy các agent được phát triển cùng OpenAI.
Nối các điểm lại, chiến lược hiện ra khá rõ: đầu tư vào OpenAI, mua đất tại Mỹ và Nhật, tự sản xuất pin, tự vận hành trung tâm dữ liệu. Đây là cách kiểm soát từ lớp ứng dụng xuống tận nền tảng năng lượng.
Cách đặt cược của Masayoshi Son không dựa vào một điểm duy nhất. Mô hình của OpenAI phải thắng, Stargate phải có điện đúng lịch, và cấu trúc AX/GX ở Sakai phải chạy được. Bất kỳ mắt xích nào trục trặc cũng làm cả hệ thống yếu đi. Nhưng nếu tất cả vận hành trơn tru, hào phòng thủ của hệ sinh thái này có thể sâu hơn một công ty AI độc lập.
Việc đặt dây chuyền pin và trung tâm dữ liệu trên cùng một khu đất cũng rất hiếm. Một nhà máy vừa chạy AI, vừa tự làm pin cho chính hạ tầng đó hiện chưa phải mô hình phổ biến trên thế giới.
Những chi tiết nên theo dõi
- Phương án container chuẩn 5 MWh của DeltaX cho phép pin tại AX Factory được triển khai theo mô-đun và mở rộng theo nhu cầu.
- Công suất 1 GWh mỗi năm nghe không quá lớn, nhưng một trung tâm dữ liệu AI cỡ vừa có thể tiêu thụ vài chục MWh mỗi ngày; sản lượng này đủ hỗ trợ lưu trữ cho nhiều cơ sở.
- Nếu công nghệ kẽm-halogen của Cosmos Lab thật sự sản xuất hàng loạt được, SoftBank có thể giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng pin lithium, bao gồm cả kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với một số vật liệu then chốt của pin lithium-ion.
Câu chuyện này có đi tiếp hay không sẽ phụ thuộc vào tốc độ tăng công suất sau năm 2027 và việc AX Factory ở Sakai có chứng minh được một mô hình nhỏ trước khi Stargate chính thức vận hành hay không.
Nguồn: CocoLoop, SoftBank bets on battery building to back bit barns (The Register), SoftBank Plans to Make Large-Scale Batteries for AI Data Centers (Bloomberg), SoftBank launches Japanese battery storage business, production plant to house AI data center (Data Center Dynamics)