Tại tòa liên bang Oakland ngày 28/4, Elon Musk bước lên bục nhân chứng trong ngày thứ hai của vụ Musk v. Altman and OpenAI và đưa ra câu nói gần như chắc chắn sẽ thành tiêu đề.
"If we make it OK to loot a charity, the entire foundation of charitable giving in America will be destroyed."
Ý của Musk là nếu việc "cướp bóc" một tổ chức từ thiện được chấp nhận, nền tảng của hệ thống quyên góp từ thiện tại Mỹ sẽ sụp đổ. Phiên tòa do thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers chủ trì, với Musk là nguyên đơn trực tiếp làm chứng.
Musk muốn gì
Danh sách yêu cầu trong hồ sơ tòa cho thấy mục tiêu không phải là khoản tiền chảy về cá nhân Musk. Trọng tâm là buộc OpenAI quay lại cấu trúc phi lợi nhuận.
| Yêu cầu | Nội dung |
|---|---|
| Bồi thường thiệt hại | 15 tỷ USD |
| Nơi nhận tiền | Pháp nhân phi lợi nhuận của OpenAI |
| Thay đổi lãnh đạo | Bãi nhiệm Altman và Brockman, Altman rời hội đồng quản trị |
| Thay đổi cấu trúc | Đưa OpenAI trở lại trạng thái phi lợi nhuận |
| Cơ sở pháp lý | Vi phạm charitable trust và hưởng lợi bất chính |
Điểm đáng chú ý là 15 tỷ USD không thuộc về Musk. Ông muốn số tiền này quay về pháp nhân từ thiện của OpenAI, qua đó chặn đường thương mại hóa hiện nay.
Phiên bản của Musk về nguồn gốc OpenAI
Musk nhấn mạnh vai trò của mình trong giai đoạn đầu. Ông nói đã đầu tư khoảng 38 triệu USD vào tổ chức phi lợi nhuận ban đầu, nghĩ ra ý tưởng và tên gọi, tuyển người chủ chốt, truyền đạt những gì mình biết và cung cấp vốn ban đầu.
Ông cũng nhấn mạnh mốc thời gian: chỉ 13 tháng sau khi rời hội đồng quản trị, OpenAI thành lập pháp nhân vì lợi nhuận. Theo Musk, khoản đầu tư 10 tỷ USD của Microsoft vào tháng 1/2023 là sự vi phạm cam kết với ông và công chúng.
Musk còn nhắc lại mâu thuẫn cũ với Larry Page. Ông từng kể với Lex Fridman rằng khi cảnh báo AI có thể khiến loài người tuyệt chủng, Page đáp rằng nếu AI sống sót thì cũng ổn và gọi Musk là "speciest".
Câu chuyện này giúp Musk xây dựng thông điệp trước bồi thẩm đoàn: OpenAI được lập ra để đối trọng với hướng phát triển AI kiểu Google, nơi sự sống còn của con người không được đặt lên hàng đầu. Vì vậy, tính phi lợi nhuận là phần cốt lõi của cam kết ban đầu.
OpenAI phản bác ra sao
Luật sư Bill Savitt của OpenAI đưa ra cách nhìn hoàn toàn ngược lại. Theo ông, vụ kiện tồn tại vì Musk không đạt được điều mình muốn, rời đi sau khi nói OpenAI chắc chắn thất bại, rồi chứng kiến công ty thành công mà không cần ông.
"We are here because Mr. Musk didn't get his way... He quit, saying they would fail for sure. But my clients had the nerve to go on and succeed without him."
Lập luận của OpenAI là Musk muốn quyền kiểm soát, không phải chỉ bảo vệ cam kết từ thiện. Savitt nói chính Musk cũng muốn lập pháp nhân vì lợi nhuận và muốn nắm "the keys to the kingdom".
Vì sao cấu trúc OpenAI trở thành tâm điểm
OpenAI được thành lập năm 2015 dưới dạng phi lợi nhuận. Đến tháng 3/2019, tổ chức này lập công ty con vì lợi nhuận OpenAI LP và nhận vốn từ Microsoft. Vào mùa thu 2025, OpenAI tái cấu trúc thành Public Benefit Corporation, trong đó pháp nhân phi lợi nhuận cũ giữ 26% cổ phần cùng một số quyền mua cổ phần có điều kiện.
Sau tái cấu trúc, pháp nhân phi lợi nhuận không còn là công ty mẹ kiểm soát như trước. Musk cho rằng chính sự chuyển đổi này đã vi phạm lời hứa khi thành lập năm 2015 và nghĩa vụ charitable trust.
Nếu Musk thắng, định giá 852 tỷ USD của OpenAI, vòng tài trợ 122 tỷ USD gần đây và thỏa thuận độc quyền mới với Microsoft đều có thể phải thiết kế lại.
Ai sẽ ra tòa tiếp theo
Lời khai của Musk dự kiến tiếp tục vào thứ Tư. Sam Altman cũng sẽ làm chứng, và CEO Microsoft Satya Nadella được cho là sẽ có mặt. Hai bên đồng ý hạn chế đăng bài trong thời gian xét xử, một điều kiện có lẽ khó hơn với Musk.
Vụ kiện có thể làm lung lay OpenAI không?
Ở góc độ pháp lý thuần túy, một vụ kiện dựa trên charitable trust không dễ thắng. Tái cấu trúc năm 2025 của OpenAI đã được văn phòng tổng chưởng lý California xem xét, còn luật doanh nghiệp Delaware và luật từ thiện California vẫn để ngỏ đường thay đổi cấu trúc.
Nhưng sức nặng của vụ kiện không chỉ nằm ở phán quyết. Musk có thể tạo ra trì hoãn, bất định và một dấu hỏi lớn trước mắt nhà đầu tư cũng như khách hàng lớn của OpenAI.
Khách hàng cân nhắc đơn hàng 10 tỷ USD, người mua cổ phần trên thị trường thứ cấp và nhà đầu tư trong một đợt IPO tiềm năng đều phải tính đến phiên tòa này. Nhìn theo cách đó, Musk đã thắng một phần.
Nguồn tham khảo: Musk testifies at OpenAI trial it's not OK to 'loot a charity' (Al Jazeera); CocoLoop, OpenAI trial day 2 takeaways (CNBC); At his OpenAI trial, Musk relitigates an old friendship (TechCrunch)