Nhật Bản đang làm điều mà các quốc gia khác chỉ mới nói trên giấy: triển khai AI vật lý (Physical AI) trên quy mô lớn.
Không phải vì họ yêu công nghệ hơn ai, mà vì không còn lựa chọn nào khác.
Nhu cầu cứng từ khủng hoảng lao động
Dân số Nhật Bản đã giảm liên tiếp 14 năm. Hiện tại, dân số trong độ tuổi lao động chiếm 59,6% tổng dân số, dự kiến sẽ giảm thêm khoảng 15 triệu người trong 20 năm tới. Tuổi trung bình của nông dân là 68, và hơn một nửa các nhà máy sản xuất cũng như công trường xây dựng đang gặp khó khăn nghiêm trọng trong tuyển dụng.
Một cuộc khảo sát chung của Reuters và Nikkei kết luận rằng lý do chính thúc đẩy doanh nghiệp Nhật Bản áp dụng AI không phải là nâng cao hiệu quả, mà là hoàn toàn không tuyển được người.
Điều này khác hoàn toàn với góc nhìn của nhiều quốc gia khác về AI. Ở những nơi đó, người ta còn đang tranh luận liệu robot có cướp mất việc làm hay không, thì Nhật Bản đã tự hỏi liệu robot có thể làm những công việc mà không ai muốn làm hay không.
Như Ally Warson của UP.Partners đã nói:
Thực tế là không ai muốn làm những công việc này. Những công việc có rủi ro đến tính mạng – bài toán kinh tế của robot là dễ tính nhất.
Ai đang làm gì
Kho vận và hậu cần
Công ty robot Tokyo Mujin đã triển khai cánh tay robot điều khiển bằng AI tại hơn 100 kho hàng, mỗi trạm có năng suất tương đương 3 đến 4 công nhân. Khách hàng bao gồm các nhà bán lẻ và công ty logistics lớn của Nhật Bản.
Công trường xây dựng
Shimizu Corporation và Obayashi đã đưa robot hàn tự động, cần cẩu điều khiển bằng AI và máy san phẳng bê tông vào các công trường đang thi công. Hệ thống Robo-Welder của Shimizu giúp giảm khoảng 70% nhân công hàn kết cấu thép.
Nông nghiệp
Máy kéo không người lái và máy cấy lúa của Kubota đã được triển khai thương mại, nhắm vào các trang trại nơi độ tuổi trung bình của người lao động là 68.
Cửa hàng tiện lợi
FamilyMart đã triển khai robot xếp hàng của Telexistence tại các cửa hàng ở khu vực thành thị khó tuyển dụng. Mỗi robot có thể thay thế 2 đến 3 giờ công lao động xếp hàng mỗi ca.
Chính phủ chi tiền, đặt cược chiến lược
Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) hồi tháng 3 đã công bố mục tiêu chiếm 30% thị trường Physical AI toàn cầu vào năm 2040, và cam kết đầu tư 6,3 tỷ USD vào robot và AI.
Đây không chỉ là lời nói suông. Các nhà sản xuất Nhật Bản vốn đã kiểm soát khoảng 70% thị trường robot công nghiệp toàn cầu, với nền tảng công nghiệp sâu rộng trong các lĩnh vực bộ truyền động, cảm biến và hệ thống điều khiển chuyển động. Chặng cuối của Physical AI – khiến robot thực sự có thể làm việc trong môi trường phi cấu trúc – lại chính là lĩnh vực mà Nhật Bản có nhiều dư địa nhất.
Ngày 3 tháng 4, Microsoft tuyên bố đầu tư 10 tỷ USD vào Nhật Bản từ năm 2026 đến 2029 để xây dựng cơ sở hạ tầng AI nội địa và đào tạo thế hệ lao động công nghệ tiếp theo.
Những vấn đề chưa được giải quyết
Robot hiện tại vẫn chưa thể xây tường, thực hiện các thao tác tinh vi hay xử lý các tình huống bất ngờ. Noble Machines đang giải quyết vấn đề robot leo cầu thang và di chuyển trên công trường xây dựng phi cấu trúc; WakeCap sử dụng cảm biến mũ bảo hiểm để giám sát hành vi công nhân, giúp tương tác người-máy an toàn hơn.
Sự cải thiện về cảm biến và sức mạnh tính toán đã biến nhiều ứng dụng trước đây chỉ là lý thuyết thành hiện thực, nhưng vẫn còn xa mới đạt được tự động hóa hoàn toàn.
Tại sao câu chuyện này đáng chú ý
Nhật Bản đang trở thành phòng thử nghiệm áp lực thực tế lớn nhất cho Physical AI. Họ không tổ chức triển lãm, không chạy demo, mà thực sự đưa robot vào nhà máy, cánh đồng và trước kệ hàng tiện lợi.
Hàn Quốc, Đức, Ý, Trung Quốc đang đối mặt với các vấn đề nhân khẩu học tương tự Nhật Bản, chỉ khác là còn cách 10 đến 15 năm. Con đường mà Nhật Bản đang đi – những kịch bản nào khả thi, robot nào đáng tin cậy, khung pháp lý nào hiệu quả – sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp độ triển khai Physical AI trên toàn cầu.
Sức kéo thị trường thực sự không phải là câu chuyện về vốn, mà là khi không có người để thuê, bạn buộc phải dùng.
Nguồn tham khảo: In Japan, the robot isn't coming for your job; it's filling the one nobody wants (TechCrunch); 'No one's raising their hand': Japan's labor crisis is making the case for robots taking the jobs you don't want (Fortune); CocoLoop, Japan is deploying robots not to replace workers but because there's no one left to hire (Silicon Canals)