Ngày 20/11, nhà toán học Levent Alpöge của Anthropic thông báo trên trang cá nhân rằng ông và Claude đã cùng tìm ra một chứng minh cho giả thuyết Riemann. Vài giờ sau, Ravi Vakil, giáo sư toán Đại học Stanford và là chủ tịch Hội Toán học Hoa Kỳ, đăng trên blog một bản nháp khác của Alessandro Masullo. Bản nháp này chứng minh giả thuyết Riemann mở rộng, có phạm vi rộng hơn, và được ghi chú rõ là hoàn toàn không dùng AI.
Một bài toán được nêu ra từ năm 1859, treo thưởng 1 triệu USD, trong cùng một ngày lại xuất hiện hai bản chứng minh không liên quan đến nhau. Tính đến hiện tại, cả hai đều chưa được giới toán học chấp nhận.
250.000 trang, chỉ công bố mã
Alpöge dùng lời lẽ khá dè dặt:
I believe I have, working with Claude, discovered a proof of the Riemann Hypothesis.
Tạm dịch: Tôi tin rằng, cùng làm việc với Claude, tôi đã khám phá ra một chứng minh cho giả thuyết Riemann.
Ông cho biết phương pháp này cũng bao trùm giả thuyết Riemann mở rộng. Theo The Decoder và Scientific American, nếu in ra thì bản chứng minh sẽ vượt quá 250.000 trang, nên ông chỉ công bố phiên bản hình thức hóa viết bằng Lean, chia thành 14 gói dữ liệu. Lean là một ngôn ngữ trợ giúp chứng minh, trong đó mỗi bước suy luận đều được chương trình đối chiếu với các tiên đề từng bước một.
Về hướng tiếp cận, họ nối tiếp phương pháp mà nhà toán học Stepanov từng dùng cho một lớp bài toán khác: đạo hàm thường không áp dụng được trên các số nguyên, nên người ta dùng một chuỗi phép biến đổi đặc biệt để bắt chước nó. Các bài báo trích lời Alpöge cho biết bước then chốt do Claude đưa ra: với một dãy có độ dài X, số phép biến đổi nối tiếp nhau phải lấy bằng căn bậc hai của X. Ông mất vài tháng để định hướng trên các mô hình đồ chơi đã được đơn giản hóa; sang bài toán chính thức, ở nửa chặng sau AI đã bỏ ông lại “rất xa phía sau”.
Alpöge cũng thừa nhận rằng ở một số lĩnh vực con, Claude đi xa hơn ông, và phần toán học xung quanh kết quả ông giao ra thì chính ông cũng chưa nắm hết. Ông dự định viết một phiên bản con người đọc được trong vài tháng tới. Các bài báo đều không nêu Claude phiên bản nào đã được dùng, cũng như đã tiêu tốn bao nhiêu sức tính.
Ai đã kiểm tra
Ưu điểm của chứng minh hình thức hóa là quá trình suy luận không dựa vào mắt người. Nhưng nó vẫn để lại một kẽ hở: nếu mệnh đề được viết vào mã ngay từ đầu không khớp với chính giả thuyết Riemann thì chương trình không thể phát hiện. Bước này cần con người đối chiếu, và theo các báo cáo thì khối lượng công việc không lớn.
Các nguồn tin nói về tiến độ kiểm tra không thống nhất. Bài của Nature ngày 20/11 cho biết khi đó chưa có kiểm tra độc lập. Bản cập nhật của Scientific American cho biết nhà lý thuyết số Andrew Sutherland của MIT đã tự biên dịch độc lập bộ mã này, và gọi đó là “một chiến thắng của loài người”. James Maynard của Đại học Oxford nói với Nature rằng ông kỳ vọng chứng minh là đúng, với điều kiện “kiểm tra đầy đủ được thông qua”. Andrew Granville của Đại học Montréal nhận xét tài liệu giải thích của Alpöge là “lộn xộn”. Tristan Buckmaster của Đại học New York nói chứng minh rất phức tạp, cần rất nhiều thời gian để tiêu hóa.
Cấp công ty, Anthropic không ra thông cáo; Nature cho biết công ty chưa trả lời ngay yêu cầu bình luận. Điều có thể xác nhận chỉ là lời kể của chính Alpöge: ông có được chứng minh vào khuya Chủ nhật trước ngày công bố, sau đó xin phép CEO Dario Amodei rồi mới công khai. Thông báo rơi vào ngày thứ hai sau khi Anthropic niêm yết; ông cho rằng thời điểm này không thuận lợi và phủ nhận đây là một sắp đặt truyền thông.
Bản nháp kia bị chỉ ra vấn đề sau tám tiếng
Bản nháp của Masullo có tựa đề “Âm nhạc của các số nguyên tố”. Vakil viết trên blog rằng nhà lý thuyết số Brian Conrad của Stanford đã thẩm định nó trong nhiều tháng. Theo các bài báo, Masullo vốn định mài giũa thêm một năm tại Stanford trước khi công khai, nhưng thông tin từ phía Anthropic khiến họ phải đăng sớm hơn.
Khoảng 8 giờ sau, Vakil bổ sung một cập nhật: nhiều người đã báo cáo các vấn đề trong bản nháp, trong đó có một số được phát hiện nhờ các mô hình AI. Ông viết rằng mọi vấn đề phải được giải quyết đến mức giới đồng nghiệp hài lòng, còn bản thân ông không đưa ra bất kỳ nhận định nào về việc chiến lược chứng minh có đúng hay không. Conrad nói với Scientific American rằng bài báo đang được “sửa lớn”. Blog không nói cụ thể đó là những vấn đề nào và có vá được hay không.
Từ giả thuyết Jacobi đến giả thuyết Riemann
Nhìn nửa năm qua như một chuỗi, Alpöge và Claude đã xuất hiện cùng nhau trên một mạch sự kiện nhiều lần:
- Tháng 7, Alpöge công bố lời giải giả thuyết Jacobi do Claude tạo ra;
- Tháng 9, Buckmaster công khai nêu rằng OpenAI có thể đã dùng công trình trước đó của ông và Alpöge trong bài toán Navier–Stokes;
- Tháng 10, OpenAI công bố một loạt kết quả về số nguyên tố, Alpöge nói ý tưởng then chốt của mình được gợi ý từ đó;
- Tháng 11, OpenAI công bố lời giải cho bài toán thiên niên kỷ Navier–Stokes, và vài ngày sau là bản này.
Những sự việc này có điểm chung: kết luận xuất hiện trước dưới dạng máy có thể kiểm tra, còn phiên bản con người đọc hiểu được thì đến sau. Đề xuất cải cách phản biện mà các nhà toán học Đại học Chicago đưa ra trước đó, cũng như khái niệm “chứng minh dư thừa” của Terence Tao, đều bàn về việc phản biện đồng nghiệp phải theo kịp thế nào trong bối cảnh này.
Tiền thưởng còn rất xa mới được trao. Quy định giải thưởng thiên niên kỷ của Viện Toán học Clay yêu cầu chứng minh phải được đăng trên tạp chí hợp lệ, sau đó chờ ít nhất hai năm và nhận được sự công nhận rộng rãi của cộng đồng toán học. Một chứng minh chỉ có mã Lean, tạm thời chưa có bài báo, sẽ đi qua quy trình này ra sao thì hiện chưa thấy Viện Clay lên tiếng. Bản nháp của Masullo cũng chưa có lịch trình hoàn tất chỉnh sửa.
Nguồn tham khảo: The Decoder, Scientific American, CocoLoop, Nature News, blog của Ravi Vakil; The Decoder dùng để đối chiếu số gói Lean và số trang, blog của Vakil dùng để đối chiếu nội dung cập nhật và quan điểm về bản nháp.